(από Βέργου Ιωάννα)
Και μαζί και μόνοι
Οι άνθρωποι είναι όντα κοινωνικά. Μια από τις θεμελιώδεις αλήθειες για
τη ζωή είναι ότι βασιζόμαστε ο ένας στον άλλον. Πετυχαίνουμε μαζί ό,τι
δεν μπορούμε να πετύχουμε μόνοι μας. Παρόλα αυτά ο κάθε άνθρωπος
είναι διαφορετικός. Διακατέχεται από διαφορετικές ανησυχίες, έχει
διαφορετικά όνειρα και προσδοκίες. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα, όταν δεν
συγκλίνουν σε αρκετά σημεία δύο άνθρωποι, να προκύψουν συγκρούσεις
είτε για υλικά αγαθά είτε για συμβολικά αγαθά. Ειδικά στις ερωτικές σχέσεις.
20-40 ετών: ερωτικός στόχος
Περιορίζοντας κατά κάποιον τρόπο τις κοινωνικές σχέσεις, θα
προσπαθήσουμε να επικεντρωθούμε σε μία από αυτές, την ερωτική, και πιο
συγκεκριμένα στην επιλογή ενός συντρόφου. Σύμφωνα με τα εξελικτικά
στάδια του Erikson, στόχο του ατόμου ηλικίας 20 έως 40 ετών αποτελεί η
σύναψη μιας ολοκληρωμένης σχέσης με ένα άλλο άτομο. Αυτός ο στόχος του
συμβάλλει στην πορεία της διαμόρφωσης και της εξέλιξης της
προσωπικότητάς του.
Προσδοκίες για το κάθε φύλο
Στις περισσότερες κοινωνίες, από γενετικής πλευράς, οι γυναίκες
επιλέγουν άντρες με βάση την προβλεπόμενη επένδυσή τους στη
γονεϊκότητα και όχι τη σωματική τους κατασκευή και το παρουσιαστικό
τους. Επειδή οι γυναίκες γεννούν και μεγαλώνουν παιδιά, η γενετική
πλευρά του αντρικού ενδιαφέροντος στην επιλογή συντρόφου βασίζεται σε
ενδείξεις ικανής τεκνοποιίας της γυναίκας. Οι οπτικές ενδείξεις της
γυναικείας έλξης είναι η νεότητα και η υγεία.
Φροντίδα
Ο έρωτας μεταξύ δύο συντρόφων βασίζεται σε ψυχολογικά θεμέλια. Η
φροντίδα, για παράδειγμα, για το άτομο με το οποίο είμαστε ερωτευμένοι
βασίζεται στις ίδιες δομές φροντίδας που δεχτήκαμε οι ίδιοι σε
μικρότερες ηλικίες. Έτσι, ο έρωτας δεν αποτελεί μόνο λύση στην επιλογή
συντρόφου, αλλά δημιουργεί δομές αμοιβαίας υποστήριξης. Είναι βασικό,
λοιπόν, δύο σύντροφοι να φροντίζουν ο ένας τον άλλον και τα παιδιά
τους. Αυτό είναι ένα από τα πιο ευάλωτα σημεία στο γάμο, όταν ένας
σύντροφος νιώθει ότι ο άλλος δεν τον φροντίζει πια.
Ισοτιμία
Τα ψυχολογικά θεμέλια, ωστόσο, στα οποία αναφερόμαστε περιλαμβάνουν
και κάτι άλλο ακόμη πιο σημαντικό: κάθε γυναίκα και κάθε άνδρας θα
πρέπει να μπαίνουν ισότιμα σε μία σχέση, ειδικά σε ένα γάμο,
διατηρώντας πάντα την ανεξαρτησία και την αυτονομία τους, στόχοι που
από τα πρώτα κιόλας χρόνια της ζωής του το άτομο προσπαθεί να
επιτύχει. Ασφαλές κριτήριο για την επιλογή συντρόφου αποτελεί η φυσική
έλξη. Ο ένας σύντροφος θα πρέπει να έλκει ερωτικά τον άλλον, και το
αντίστροφο, και συγχρόνως να έλκεται συνολικά από στοιχεία του
χαρακτήρα και της προσωπικότητας του. Όλα αυτά συνεπάγονται ότι ο ένας
θα έχει την ανάγκη να βρίσκεται συνεχώς με τον άλλο και να μοιράζεται
τη ζωή του.
Διαφορετικότητα
Ως προς τις ερωτικές σχέσεις γενικότερα, η γενική παραδοχή ότι τα
ετερώνυμα έλκονται φαίνεται να αποτελεί ένα μύθο που επαληθεύεται μόνο
στη μεγάλη οθόνη. «Στις ερωτικές σχέσεις που οι σύντροφοι παρουσιάζουν
αντίθετα χαρακτηριστικά παρατηρούμε πως όσα αρχικά αποτελούσαν πηγή
γοητείας και δημιουργούσαν έλξη μεταξύ τους στην πορεία του χρόνου
γίνονται αιτίες συγκρούσεων κι απογοήτευσης», αναφέρει ο Δρ. Αλέξης
Μορντώ στο περιοδικό “Psychologies”. Όσο πιο κοντά ερχόμαστε με το
σύντροφό μας τόσο περισσότερο ανακαλύπτουμε πράγματα που διαφέρουν από
αυτά που ζητούσαμε σε μία σχέση. Έτσι, δημιουργούνται σταδιακά χάσματα
μεταξύ τους.
Θυμός
Τα πιο συνηθισμένα καταστρεπτικά στοιχεία σε μια σχέση, και πιο συχνά
στους γάμους, είναι κυρίως οι εκφράσεις περιφρόνησης, η γκρίνια, η
αμυντική στάση, το πείσμα, η απόσυρση και η αναβολή αντιμετώπισης των
προβλημάτων. Αναφορικά με τα συναισθήματα που οδηγούν σε συγκρούσεις,
το πιο συνηθισμένο είναι η έκφραση του θυμού. Ο θυμός μπορεί να είναι
μια έκφραση ατομικότητας και παρόλο που μερικοί γάμοι βασίζονται
κυρίως στην αίσθηση του «είμαστε μαζί», άλλοι επιτρέπουν περισσότερη
ατομικότητα και αυτό συνεπάγεται αναπόφευκτα, περισσότερο θυμό και
περισσότερες συγκρούσεις.
Περιφρόνηση
Η έκφραση του θυμού, ωστόσο, μπορεί κάποιες φορές να αποτελεί θετικό
στοιχείο για μια σχέση. Συγκεκριμένα, κάποιες φορές μπορεί να οδηγεί
στον επαναπροσδιορισμό της σχέσης. Από μια μελέτη 139 οικογενειών
προέκυψε ότι το 79% των γυναικών που ερωτήθηκαν για έντονες διαμάχες
με τους συζύγους τους που διήρκεσαν 10 τουλάχιστον λεπτά, δήλωσαν ότι
κάτι το θετικό βγήκε από την αναμέτρηση. Πράγματι, αυτοί οι καυγάδες
μπορεί να είναι σημαντικοί και λειτουργικοί σε μια σχέση που οι
σύντροφοι θέλουν να διατηρήσουν κάποια ανεξαρτησία. Σύμφωνα με τον Δρ.
Gottman, το πραγματικό πρόβλημα σε ένα γάμο δημιουργείται όταν οι
σύζυγοι αρχίζουν να αντιμετωπίζουν ο ένας τον άλλον με περιφρόνηση,
ένα συναίσθημα που δηλώνει έλλειψη σεβασμού. Από εξελικτική άποψη,
φαίνεται ότι η περιφρόνηση είναι ένα συναίσθημα πλήρους απόρριψης και
ακύρωσης της ατομικότητας του άλλου.
Δεν αλλάζει ο άνθρωπος
Οι αντιδράσεις στις παραπάνω εκφράσεις ποικίλλουν. Κάποιοι αντιδρούν
με συγκαταβατικότητα και κατανόηση και κάποιοι μέσω της άρνησης
προσπαθούν να αλλάξουν το σύντροφό τους και όταν δεν το πετύχουν
φεύγουν από τη σχέση. Το τι θα επιλέξουμε τελικά εξαρτάται από την
προσωπικότητά μας και το επίπεδο της ψυχολογικής μας ωρίμανσης. Τα
άτομα που έχουν καταφέρει να αυτονομηθούν, να διαφοροποιηθούν από τις
οικογένειες από τις οποίες προέρχονται, να αναπτύξουν δική τους
κριτική σκέψη, δικές τους αξίες και όνειρα, καταφέρνουν να διατηρούν
μια ισορροπία μεταξύ συναισθήματος και λογικής. Δεν εξουσιάζονται,
δηλαδή, από το ένα ή το άλλο. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα ο σύντροφος που
θα αναζητούν να μη μοιάζει τόσο με πρότυπα των πρώτων χρόνων της ζωής
τους, τον πατέρα ή τη μητέρα τους, και να καταφέρνουν να διαχειριστούν
τις διαφορές μεταξύ τους.
Αυτό που δεν μας αρέσει στον άλλον είναι δικό μας πρόβλημα
Κάτι σύνηθες που παρατηρείται στις ερωτικές σχέσεις είναι η συνεχής ενασχόληση
με το σύντροφο μας και η προσπάθειά μας να τον αλλάξουμε, ενώ στην
πραγματικότητα θα έπρεπε να ασχοληθούμε με τον εαυτό μας. Πολύ συχνά
αυτό που δεν μας αρέσει στον άλλον είναι πιθανότατα «μειονέκτημα» δικό
μας που δεν τον αναγνωρίζουμε αλλά προβάλλουμε και κατακρίνουμε στο
σύντροφό μας. Σε όλους μας έχει συμβεί να θεωρούμε ότι δεν
καταλαβαίνει ο σύντροφος μας τις ανάγκες μας και αδιαφορεί για τους
προβληματισμούς μας. Πόσο σίγουροι είμαστε εμείς όμως ότι
καταλαβαίνουμε τις δικές του ανάγκες και συμμεριζόμαστε τις ανησυχίες
του;
Φταίμε κι οι δυο και κυρίως εγώ
Το σημαντικότερο, ολοκληρώνοντας, για τις ερωτικές σχέσεις είναι να είναι
λειτουργικές. Πέρα από τις διαφορές μεταξύ δύο συντρόφων και συχνά χάρη
σε αυτές τις διαφορές, είναι απαραίτητο να νιώθουν και οι δύο
λειτουργικοί και παραγωγικοί. Προϋπόθεση για να συμβεί κάτι τέτοιο
είναι να αποδεχτούμε τον εαυτό μας και έπειτα το σύντροφό μας. Είναι
σημαντικό να αποδεχτούμε την πολυπλοκότητα κάθε ανθρώπου, των
αντιφατικών σκέψεων και συναισθημάτων μας. Μόνο έτσι θα καταφέρουμε να
δεχθούμε και την πολυπλοκότητα της προσωπικότητας του συντρόφου μας.
Από τις πρώτες συνεδρίες πολλών ζευγαριών ανακύπτει ότι τα άτομα
μιλούν για πράγματα που θέλουν να αλλάξουν στο σύντροφό τους αλλά
λίγοι μιλούν για τα λάθη που κάνουν οι ίδιοι. Όταν και οι δύο δείξουν
υποχωρητικότητα και σκεφτούν λίγο και τα δικά τους σφάλματα, τότε
μπορεί να ξεκινήσει ένας ποιοτικός διάλογος που θα βοηθήσει τελικά τη
σχέση. Όταν σε μία σχέση προάγεται η συζήτηση μεταξύ των συντρόφων,
όταν ακούν αυτά που έχει να τους πει ο σύντροφός τους, όταν
εκφράζονται με σαφήνεια και συμφωνούν οι αντιλήψεις τους με τις
πράξεις τους, τότε μπορούμε να μιλάμε για μια υγιή επικοινωνία μεταξύ
τους, για μια υγιή και ανθρώπινη σχέση.
Υγιής επικοινωνία: το κλειδί που κρατά μια σχέση ζωντανή
Πέρα από την έλξη και τη φροντίδα, αυτό που πραγματικά αντέχει στον χρόνο είναι ο τρόπος που μιλάμε ο ένας στον άλλον. Όταν εκφράζω αυτό που με ενοχλεί σε πρώτο πρόσωπο, λέγοντας «εγώ νιώθω» αντί για «εσύ πάντα», αφήνω χώρο στον σύντροφό μου να με ακούσει χωρίς να αμυνθεί. Η ενεργητική ακρόαση, το να σταματώ δηλαδή για να καταλάβω πραγματικά τι μου λέει ο άλλος πριν απαντήσω, αξίζει περισσότερο από χίλιες σωστές απαντήσεις.
Στην πράξη, οι σχέσεις που κρατούν δεν είναι αυτές που δεν τσακώνονται ποτέ, αλλά αυτές που ξέρουν να επανορθώνουν μετά τον καβγά. Μια ειλικρινής συγγνώμη, ένα άγγιγμα ή ένα χιουμοριστικό σχόλιο που σπάει την ένταση, λειτουργούν σαν μικρές γέφυρες που μας ξαναφέρνουν κοντά.
Όρια: η αγάπη χρειάζεται και απόσταση
Συχνά πιστεύουμε ότι όσο πιο κοντά είμαστε στον σύντροφό μας τόσο πιο δυνατή είναι η σχέση. Στην πραγματικότητα, οι υγιείς σχέσεις έχουν ανάγκη και από όρια: τον δικό μου χρόνο, τους δικούς μου φίλους, τις δικές μου ανάγκες που δεν χρειάζεται να εγκρίνει ο άλλος. Τα όρια δεν είναι τοίχοι που μας χωρίζουν, αλλά το πλαίσιο μέσα στο οποίο δύο άνθρωποι μπορούν να συνυπάρχουν χωρίς να χάνουν τον εαυτό τους.
Όταν σέβομαι τα δικά μου όρια, μαθαίνω να σέβομαι και τα δικά του. Έτσι η σχέση παύει να είναι ένας τόπος όπου ο ένας απορροφά τον άλλον και γίνεται ένας χώρος όπου δύο ολοκληρωμένοι άνθρωποι επιλέγουν, κάθε μέρα από την αρχή, να είναι μαζί.
Σχέσεις στην εποχή των οθονών
Δεν μπορούμε πια να μιλήσουμε για ερωτικές σχέσεις αγνοώντας το κινητό που βρίσκεται πάνω στο τραπέζι ανάμεσά μας. Τα μηνύματα, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και η διαρκής διαθεσιμότητα έχουν αλλάξει τον ρυθμό της οικειότητας: περιμένουμε άμεση απάντηση, ερμηνεύουμε τη σιωπή, συγκρίνουμε αθέλητα τη σχέση μας με τις εξιδανικευμένες εικόνες που βλέπουμε στις οθόνες.
Το ζητούμενο δεν είναι να δαιμονοποιήσουμε την τεχνολογία, αλλά να της βάλουμε όρια. Λίγη ώρα κάθε μέρα χωρίς οθόνες, με βλέμμα στο βλέμμα, αξίζει περισσότερο από δεκάδες μηνύματα. Η πραγματική σύνδεση χτίζεται εκεί όπου είμαστε πραγματικά παρόντες ο ένας για τον άλλον.
Ενημέρωση 2026
Από το 2014 που γράφτηκε αυτό το κείμενο μέχρι το 2026, οι ερωτικές σχέσεις άλλαξαν εικόνα. Οι εφαρμογές γνωριμιών έκαναν την επιλογή συντρόφου να μοιάζει με ατελείωτη λίστα επιλογών, ενώ τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και η διαρκής συνδεσιμότητα έφεραν τόσο νέους τρόπους εγγύτητας όσο και νέες πηγές ανασφάλειας, ζήλιας και σύγκρισης. Παρ’ όλα αυτά, οι θεμελιώδεις ανάγκες παραμένουν ίδιες: φροντίδα, ισοτιμία, σεβασμός και ειλικρινής επικοινωνία. Η τεχνολογία μπορεί να φέρει δύο ανθρώπους κοντά, αλλά τη σχέση την κρατούν ζωντανή οι ίδιοι, με την παρουσία και την προσοχή που δίνουν ο ένας στον άλλον.
Δες επίσης τι μας λέει η γλώσσα του σώματος, πώς τα ραντεβού άλλαξαν με το Facebook Dating στην Ελλάδα και ο μυστικός χάρτης του iPhone που καταγράφει πού πηγαίνεις.
Συχνές ερωτήσεις
Τι είναι αυτό που χαλάει συνήθως μια σχέση;
Σύμφωνα με τις έρευνες, πιο καταστροφικά από τις διαφωνίες είναι ο θυμός που γίνεται περιφρόνηση και η έλλειψη ισοτιμίας και σεβασμού. Όταν ο ένας νιώθει ότι δεν τον ακούν ή ότι υποτιμάται, η σχέση φθείρεται πιο γρήγορα από οποιαδήποτε μεμονωμένη σύγκρουση.
Πώς επηρεάζει η τεχνολογία τις σχέσεις σήμερα;
Το 2026 οι εφαρμογές γνωριμιών και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έφεραν νέους τρόπους εγγύτητας αλλά και νέες πηγές ζήλιας και σύγκρισης. Το ζητούμενο δεν είναι να δαιμονοποιήσουμε την τεχνολογία, αλλά να της βάλουμε όρια και να αφήνουμε χρόνο για πραγματική, παρούσα επικοινωνία.
