Facebook ή X (Twitter), ποιος πολεμά καλύτερα τα Fake News;

Κάθε φορά που ένας ηγέτης αρνείται κάτι που έχει καταγραφεί και τεκμηριωθεί, καταλαβαίνω ότι το πρόβλημα με τα Fake News δεν πρόκειται να μας αφήσει σύντομα. Το ερώτημα παραμένει επίκαιρο όσο ποτέ: ποια πλατφόρμα τελικά πολεμά καλύτερα την παραπληροφόρηση, το Facebook ή το X (το πρώην Twitter); Θέλω να ρίξω λίγο φως στην αποτελεσματικότητα αυτής της μάχης, με αφορμή μια μελέτη που εξακολουθεί να με προβληματίζει. Δες επίσης πώς εξελίχθηκαν τα fake news με AI και deepfakes και αν τελικά τα social media είναι απειλή για τη δημοκρατία.

Διαβάστε την μελέτη σε όλες τις λεπτομερείς της

Τα καλά Νέα

Υπάρχει τουλάχιστον ένας λόγος αισιοδοξίας. Το «Trends in the Diffusion of Misinformation on Social Media» είναι μια μελέτη από καθηγητές στο Πανεπιστήμιο του Στάνφορντ και στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης, που παραμένει σημείο αναφοράς για το πώς εξαπλώνεται η παραπληροφόρηση. Ανέλυσαν τη συμπεριφορά και την επίδραση ειδήσεων που δημοσιεύθηκαν σε ψεύτικες ειδησεογραφικές σελίδες σε βάθος αρκετών ετών. Οι αλληλεπιδράσεις με αυτούς τους ιστότοπους τόσο στο Facebook όσο και στο Twitter αυξήθηκαν σταθερά σε μια πρώτη περίοδο. Στη συνέχεια οι αλληλεπιδράσεις μειώθηκαν έντονα στο Facebook, ενώ συνέχισαν να αυξάνονται στο Twitter, με το ποσοστό των αλληλεπιδράσεων στο Facebook να μειώνεται κατά περίπου 60%. Για τη μελέτη, οι συγγραφείς Hunt Allcott, Matthew Gentzkow και Chuan Yu συγκέντρωσαν έναν κατάλογο με 570 ιστοσελίδες που είχαν αναγνωριστεί σαν παραγωγοί ψευδών ειδήσεων. Στη συνέχεια μέτρησαν τις αλληλεπιδράσεις σε ιστοσελίδες, μεγάλες και μικρές mainstream, αλλά και εξειδικευμένες.

Το βασικό συμπέρασμα της μελέτης

Οι παρατηρήσεις μου

• Οι εκδότες ψεύτικων ειδήσεων εμφανίζονται και εξαφανίζονται όλη την ώρα. Η μελέτη αυτή μετράει μόνο την απόδοση των ιστοσελίδων μεγαλύτερης διάρκειας – παρόλο που, λόγω της σχετικής σταθερότητάς τους στην πλατφόρμα, είναι πιθανώς μερικοί από τους μεγαλύτερους εμπόρους παραπληροφόρησης. Οι παραγωγοί όμως ψεύτικων ειδήσεων συχνά αλλάζουν τα ονόματα τομέα τους για να αποφύγουν την ανίχνευση και να μπερδέψουν τους ανθρώπους.
• Ο βαθμός στον οποίο το κακό περιεχόμενο μοιράζεται δημόσια είναι μόνο ένας τρόπος μέτρησης της υγείας μιας πλατφόρμας.
• Το Facebook έχει μειώσει το φάσμα σχεδόν όλων των ειδησεογραφικών χώρων, χάρη στις αλλαγές που έγιναν στο News Feed. Σήμερα μάλιστα οι περισσότεροι άνθρωποι βλέπουν λιγότερες ειδήσεις και πολύ περισσότερο βίντεο, Reels και προτεινόμενο περιεχόμενο, κάτι που αλλάζει ξανά τους κανόνες του παιχνιδιού.
• Εκτιμώ την αξία αυτής της μελέτης κυρίως γιατί δεν χρηματοδοτήθηκε από το Facebook. Προσφέρει επίσης μια ματιά στο μέγεθος του προβλήματος που έχουμε ακόμη μπροστά μας.
• Στο Twitter, οι ψευδείς ειδήσεις έφταναν σε εκατομμύρια αλληλεπιδράσεις. Στο Facebook, τα fake news μειώθηκαν δραματικά αλλά ψεύτικα νέα εξακολουθούσαν να λαμβάνουν δεκάδες εκατομμύρια αλληλεπιδράσεις τον μήνα. Και τα δύο νούμερα είναι κάτι περισσότερο από αρκετά για να μολύνουν το οικοσύστημα πληροφοριών σε σημείο που το καθιστά μερικά αναξιόπιστο.

Πού βρισκόμαστε σήμερα

Από τότε που γράφτηκε αυτή η μελέτη, το τοπίο έχει αλλάξει ριζικά – και αυτό κάνει το αρχικό ερώτημα ακόμη πιο ενδιαφέρον. Το Twitter έγινε X, με νέα ιδιοκτησία και εντελώς διαφορετική φιλοσοφία στη διαχείριση περιεχομένου. Αντί για μια κλασική ομάδα ελέγχου, στηρίζεται πλέον σε μεγάλο βαθμό στα Community Notes, τις σημειώσεις δηλαδή που προσθέτουν οι ίδιοι οι χρήστες για να βάλουν ένα γεγονός στο σωστό του πλαίσιο. Στην άλλη πλευρά, το Facebook ανήκει πια στη Meta. Και εδώ έχουμε μια μεγάλη στροφή: η Meta προχώρησε στο να εγκαταλείψει το παραδοσιακό μοντέλο συνεργασίας με ανεξάρτητους ελεγκτές γεγονότων και να υιοθετήσει και αυτή ένα σύστημα τύπου Community Notes, όπου η κοινότητα αναλαμβάνει μεγαλύτερο ρόλο στην επισήμανση της παραπληροφόρησης. Με άλλα λόγια, οι δύο πλατφόρμες που κάποτε ακολουθούσαν αντίθετες στρατηγικές μοιάζουν σήμερα να συγκλίνουν στην ίδια λογική: αφήνουν τους χρήστες να κρίνουν. Παράλληλα, στην Ευρώπη ο κανονισμός DSA (Digital Services Act) πιέζει τις πλατφόρμες να είναι πιο διαφανείς και πιο υπεύθυνες απέναντι στο επιβλαβές περιεχόμενο. Ποιος λοιπόν πολεμά καλύτερα τα Fake News; Η αλήθεια είναι ότι καμία πλατφόρμα δεν έχει λύσει το πρόβλημα. Το συμπέρασμα που κρατώ είναι απλό: όταν μια πλατφόρμα αποφασίσει πραγματικά να περιορίσει την παραπληροφόρηση, τα νούμερα πέφτουν. Όταν χαλαρώνει, ξαναγυρνούν. Στο τέλος, το πιο δυνατό φίλτρο παραμένει η δική μας κριτική σκέψη.

Συχνές ερωτήσεις

Ποια πλατφόρμα πολεμά καλύτερα τα fake news, το Facebook ή το X;

Καμία πλατφόρμα δεν έχει λύσει το πρόβλημα. Η μελέτη έδειξε ότι όταν το Facebook πήρε μέτρα, οι αλληλεπιδράσεις με ψεύτικες ειδήσεις μειώθηκαν δραστικά, ενώ στο Twitter συνέχισαν να αυξάνονται. Το συμπέρασμα είναι ότι τα νούμερα πέφτουν όταν μια πλατφόρμα δεσμεύεται πραγματικά να περιορίσει την παραπληροφόρηση.

Τι είναι τα Community Notes;

Είναι σημειώσεις που προσθέτουν οι ίδιοι οι χρήστες σε αναρτήσεις, ώστε να βάλουν μια πληροφορία στο σωστό της πλαίσιο. Σήμερα το X στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό σε αυτά, ενώ και η Meta υιοθέτησε αντίστοιχο μοντέλο σχολιασμού από την κοινότητα αντί για κλασικό fact-checking με ανεξάρτητους ελεγκτές.

Πώς προστατεύομαι ο ίδιος από τα fake news;

Το πιο αποτελεσματικό εργαλείο παραμένει η κριτική σκέψη: έλεγξε την πηγή, διασταύρωσε με αξιόπιστα μέσα και πρόσεξε περιεχόμενο που στοχεύει κυρίως στο συναίσθημα. Στην Ευρώπη, ο κανονισμός DSA πιέζει επιπλέον τις πλατφόρμες να είναι πιο διαφανείς απέναντι στο επιβλαβές περιεχόμενο.