Ο Βούτσιτς είχε το 78% της τηλεόρασης. Έχασε με 13 μονάδες

Το άρθρο αυτό είναι πνευματική ιδιοκτησία του Κωνσταντίνου Κορίκη. Απαγορεύεται κάθε αναπαραγωγή, ολική ή μερική, χωρίς την έγγραφη έγκρισή του.

Κυριακή 25 Οκτωβρίου 2026. Στη Σερβία ψηφίζει το 68,81% των εγγεγραμμένων, 4.269.403 άνθρωποι. Η Φοιτητική Λίστα του Ίλια Σρντάνοβιτς παίρνει 52,65%. Η λίστα «Ενωμένη Σερβία» του Αλεξάνταρ Βούτσιτς 39,22%. Ο άνθρωπος που είχε το 78% του τηλεοπτικού χρόνου σε ένα μετρημένο δείγμα χάνει με 13 μονάδες. Το ίδιο βράδυ βγαίνει και λέει, κατά το N1, «είναι σαφές ότι χάσαμε αυτές τις εκλογές». Μία πρόταση.

Τα νούμερα είναι προσωρινά, από την εκλογική επιτροπή RIK, για 8.135 από τα 8.392 τμήματα, όπως τα δημοσίευσε το Telegraf στις 26 Οκτωβρίου. Όλοι οι υπόλοιποι συνδυασμοί μαζί μένουν κάτω από το 8%.

Δουλειά μου είναι να παρατηρώ πώς χτίζεται και πώς γκρεμίζεται μια δημόσια εικόνα. Τη σερβική προεκλογική την παρακολούθησα επικοινωνιακά, όχι κομματικά. Δεν κρίνω εδώ αν ο Βούτσιτς ήταν καλός ή κακός για τη Σερβία, ούτε αν οι φοιτητές θα κυβερνήσουν καλά. Κοιτάζω τι μετρήθηκε, από ποιον, και τι από αυτά μεταφέρεται στις δικές μας εκλογές, όποτε γίνουν, που θα κριθούν με τα ίδια κινητά και τις ίδιες πλατφόρμες. Τίποτα από αυτά δεν είναι θέση υπέρ ή κατά ελληνικού κόμματος.

Μια σημείωση μεθόδου πριν από τα νούμερα. Μετεκλογική έρευνα ψηφοφόρων δεν υπάρχει ακόμα. Κανείς δεν έχει μετρήσει πόσες ψήφους μετακίνησαν τα social, η τηλεόραση ή ο δρόμος. Ό,τι ακολουθεί είναι αυτό που κατέγραψαν ερευνητές, ελεγκτές γεγονότων και παρατηρητές, συν η δική μου ανάγνωση, που τη σημειώνω ως τέτοια όπου μπαίνει. Τα στοιχεία του BBC τα διάβασα όπως τα μετέφεραν κροατικά μέσα, και το γράφω κάθε φορά που τα χρησιμοποιώ.

ΜΕ ΜΙΑ ΜΑΤΙΑ
Σε δείγμα πέντε καναλιών ο Βούτσιτς είχε το 78% του χρόνου, οι φοιτητές το 6%. Στην κάλπη πήρε 39%, εκείνοι 52,6%. Οι φοιτητές είχαν δίκτυο χτισμένο από μήνες: 930.000 ακόλουθοι στο Instagram, 30 κάμερες, πορείες με ποδήλατα στα χωριά. Η δοκιμή του BBC υποδεικνύει ότι τα δίκτυα κυρίως κινητοποίησαν ήδη θετικούς, δεν μετέπεισαν. Bots, ανώνυμες διαφημίσεις και AI ψεύτικα καταγράφηκαν και αποκαλύφθηκαν πριν από την κάλπη. Το γιατί έχασε δεν έχει μετρηθεί.

ΠΗΓΕΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: Προσωρινά αποτελέσματα RIK (Telegraf, 26/10/2026) · Παραδοχή ήττας Βούτσιτς, blog εκλογών (N1, 25/10/2026) · Λίστες, 250 έδρες, πλειοψηφία 126 (Wikipedia)

Η ανισότητα σε αριθμούς

Το 78% θέλει τον παρονομαστή του. Οι οργανισμοί BIRODI και CRTA μέτρησαν, όπως μετέφερε το BBC, τον τηλεοπτικό χρόνο έξι πολιτικών προσώπων σε πέντε κανάλια από τις 11 ως τις 30 Σεπτεμβρίου. Σε αυτό το δείγμα ο Βούτσιτς είχε το 78% και η Φοιτητική Λίστα περίπου 6%. Δεν καλύπτει όλη την τηλεόραση ούτε όλη την προεκλογική, αλλά είναι το μόνο μετρημένο δείγμα που έχουμε, και η εικόνα του είναι καθαρή. Στις πρώτες έντεκα μέρες της προεκλογικής ο Βούτσιτς εμφανίστηκε ζωντανά στην τηλεόραση 17 φορές. Ο Σρντάνοβιτς καμία. Αργότερα οι ζωντανές εμφανίσεις του Βούτσιτς ανέβηκαν από 27 σε 78.

Οι διεθνείς παρατηρητές του ΟΑΣΕ, στο δελτίο Τύπου της αποστολής παρατήρησης που βγήκε στις 26 Οκτωβρίου, μίλησαν για «έντονες ανισορροπίες» στα μέσα, με δημόσια και ιδιωτικά κανάλια να ευνοούν τη λίστα του Βούτσιτς και τη Φοιτητική Λίστα να παρουσιάζεται «κυρίως αρνητικά». Το ίδιο δελτίο μίλησε για «σοβαρή κατάχρηση δημόσιων πόρων», για πίεση σε εργαζόμενους του δημοσίου και για εξαγορά ψήφων. Η πλήρης έκθεση δεν έχει βγει ακόμα. Ό,τι γράφω από τον ΟΑΣΕ είναι από το δελτίο.

Ο ειδικός marketing Ίγκορ Αβζνερ εκτίμησε στο Vreme ότι η κυβερνητική πλευρά ξόδεψε «δεκάδες εκατομμύρια ευρώ» σε αφίσες και τηλεόραση. Εκτίμηση, όχι λογιστικός έλεγχος.

Πώς συνυπήρξαν η τηλεοπτική υπεροχή και η ήττα με 13 μονάδες; Αυτό είναι το ερώτημα. Τα στοιχεία που ακολουθούν δεν το απαντούν. Το περιγράφουν.

ΠΗΓΕΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: Στοιχεία BBC για τηλεόραση (BIRODI/CRTA), όπως τα μετέφερε η HRT · Το ίδιο (Lika Express) · Δελτίο Τύπου της αποστολής διεθνών παρατηρητών (OSCE PA, 26/10/2026) · Vreme, εκτίμηση Αβζνερ για τη δαπάνη

Πού ενημερώνονται οι Σέρβοι

Κατά το Reuters Institute, όπως το παρέθεσε το BBC, στη Σερβία το 75% χρησιμοποιεί Instagram, το 69% Facebook, το 46% TikTok και περίπου 21% το X. Περίπου το 67% ενημερώνεται από τα social. Σε ποιο ακριβώς δείγμα μετρήθηκαν αυτά, η αναδημοσίευση δεν το λέει. Η έκθεση Digital 2026, όπως τη μετέφερε το σερβικό περιοδικό Oblakoder, μετρά περίπου 3,4 εκατομμύρια χρήστες Instagram, 3,25 εκατομμύρια Facebook και 3 εκατομμύρια TikTok, σε μια χώρα όπου ψήφισαν 4,27 εκατομμύρια. Στους νέους, κατά την Εναλλακτική Έκθεση Νεολαίας του 2025 που επικαλείται το ίδιο περιοδικό, το 69,9% ενημερώνεται κυρίως από τα social.

Στο Instagram, κατά τα στοιχεία του BBC όπως τα μετέφερε η κροατική HRT, ο κεντρικός φοιτητικός λογαριασμός είχε πάνω από 930.000 ακολούθους, συν πάνω από 50 λογαριασμούς σχολών. Μέσα σε 30 μέρες κέρδισε 55.000 νέους ακολούθους, περίπου 4.000 περισσότερους από όσους είχε συνολικά ο λογαριασμός του κυβερνώντος SNS στο Instagram. Μια μέση φοιτητική ανάρτηση μάζευε περίπου 18.000 likes, μια ανάρτηση του Βούτσιτς περίπου 3.600. Στο Facebook η εικόνα ήταν αντίστροφη: οι σελίδες του Βούτσιτς και του SNS είχαν περίπου 450.000 ακολούθους, τα δύο μεγαλύτερα φοιτητικά προφίλ περίπου 125.000.

Αυτά είναι ακόλουθοι και likes. Ψήφους δεν δείχνουν, ηλικίες δεν δείχνουν, με τον τηλεοπτικό χρόνο δεν συγκρίνονται, και ούτε μεταξύ τους συγκρίνονται. Για το TikTok και το X αριθμούς για τους φοιτητικούς λογαριασμούς δεν βρήκα. Το μόνο που λένε τα νούμερα είναι ότι κάθε πλευρά είχε δικό της γήπεδο, και ότι το γήπεδο των φοιτητών μεγάλωνε μέσα στην προεκλογική.

ΠΗΓΕΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: Στοιχεία BBC για social και Reuters Institute (HRT) · Oblakoder, «Το Instagram ως αρχείο αντίστασης», Digital 2026, Εναλλακτική Έκθεση Νεολαίας 2025

Το εργοστάσιο περιεχομένου

Το πιο ενδιαφέρον, για μένα, είναι πίσω από τα νούμερα: η δομή που τα παρήγαγε.

Το Oblakoder περιέγραψε τους λογαριασμούς «Φοιτητές σε αποκλεισμό», της Σχολής Δραματικών Τεχνών FDU και της σχολής FON ως «παράλληλα μέσα»: ενημέρωση, συντονισμός, διάψευση ψευδών, τεκμηρίωση, χιούμορ. Ο λογαριασμός της FDU ανέβαζε περίπου τρία reels την ημέρα με εβδομαδιαίο πρόγραμμα. Το περιεχόμενο αποφασιζόταν σε ολομέλειες, όχι από έναν διευθυντή επικοινωνίας. Είχε περίπου 30 εικονολήπτες στο πεδίο και αρχείο περίπου 16 terabytes.

Μια σχολή κινηματογράφου έγινε δηλαδή τηλεοπτικός σταθμός χωρίς συχνότητα, με πρόγραμμα, βάρδιες και αρχείο, και τον έτρεχε με συνέλευση. Αυτό δεν στήνεται σε μια προεκλογική. Το δίκτυο είχε δεχτεί επίθεση πολύ πριν από τις εκλογές: τον Νοέμβριο του 2025, κατά το Oblakoder, οι φοιτητικοί λογαριασμοί είδαν ξαφνικό κύμα ψεύτικων ακολούθων και μαζικές αναφορές προς τη Meta, με τον κίνδυνο να κλειδωθούν ή να χάσουν εμβέλεια. Οι λογαριασμοί έμειναν ανοιχτοί. Η ανησυχία για το πώς η πλατφόρμα χειρίζεται τέτοιες επιθέσεις έμεινε κι αυτή.

Η οπτική ταυτότητα ήταν απλή: το σύνθημα «Οι φοιτητές νικούν», το «Ξέρουμε πώς», ο αριθμός 3 της λίστας στο ψηφοδέλτιο, ένα πρόγραμμα 11 σημείων. Σύντομα χιουμοριστικά βίντεο σε Instagram, TikTok και X. Κατά το Vreme, στις 9 Οκτωβρίου έπαιξε για πρώτη φορά φοιτητική διαφήμιση στη δημόσια τηλεόραση RTS, φτιαγμένη με την αισθητική των social: μια ιστορία με κλεμμένο σαρμά και ένα ημερολόγιο που πηδάει από το 2012 στο 2026. Ένα viral βίντεο της FDU με τον Βούτσιτς έκανε την κυβέρνηση να μιλήσει για παραβίαση του Συντάγματος.

Η καμπάνια πήγε από το feed στην τηλεόραση, όχι το αντίστροφο. Και η αντίδραση της κυβέρνησης στο βίντεο το έκανε γνωστό και σε όσους δεν θα το έβλεπαν ποτέ.

ΠΗΓΕΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: Oblakoder, FDU, FON, ολομέλειες, 30 εικονολήπτες, 16 terabytes, επίθεση Νοεμβρίου 2025 · Vreme, φοιτητική διαφήμιση στην RTS (9/10/2026) · Vreme, καμπάνια φοιτητών, σύνθημα, πρόγραμμα 11 σημείων

Από το feed στον δρόμο και πίσω

Το Al Jazeera περιέγραψε στις 22 Οκτωβρίου μεγάλες πορείες με ποδήλατα και με τα πόδια μέσα από την αγροτική Σερβία, πόρτα-πόρτα, καθημερινές ολομέλειες με ομάδες εργασίας για στρατηγική, δωρεές και ασφάλεια. Τα αυτοκόλλητα «Οι φοιτητές νικούν» μοιράζονταν μέσα από ομάδες στο Viber. Η εικόνα του 20χρονου με το ποδήλατο στο χωριό ανέβαινε στο Instagram. Ο δρόμος τροφοδοτούσε το feed και το feed γέμιζε τον επόμενο δρόμο.

Αυτό είναι το μοντέλο που ο ξένος Τύπος ονόμασε «υβριδικό»: Instagram, Facebook και φυσική παρουσία μαζί. Αν έπιασε στα χωριά, δεν το ξέρουμε. Το Nova.rs μέτρησε πόλεις: κατά το ρεπορτάζ του ο Βούτσιτς έχασε σε 26 από τις 29, με πανηγυρισμούς στη Σλάβιγια του Βελιγραδίου, στο Νόβι Σαντ και στη Νις. Για τα χωριά μέτρηση δεν υπάρχει. Αυτό που ξέρουμε είναι ότι η καμπάνια δεν έμεινε στην οθόνη.

Μια διόρθωση εδώ. Οι φοιτητές δεν ήταν «κίνημα χωρίς λεφτά». Κατά τα στοιχεία της Meta που επεξεργάστηκε το BBC, από τις 16 Σεπτεμβρίου ως τις 15 Οκτωβρίου η Φοιτητική Λίστα ξόδεψε πάνω από 122.000 ευρώ σε διαφημίσεις σε Facebook και Instagram, περισσότερα από το SNS, που ξόδεψε τουλάχιστον 105.000. Ως τις 9 Οκτωβρίου είχε 39 διαφημίσεις και 49.000 ευρώ. Το Vreme είχε γράψει ότι οι φοιτητές δεν χρησιμοποιούσαν πληρωμένη διαφήμιση. Τα δύο ρεπορτάζ δεν συμφωνούν, και δεν θα τα συμβιβάσω εγώ με μια υπόθεση. Το μετρημένο είναι ότι η βιβλιοθήκη διαφημίσεων της Meta δείχνει δαπάνη τον Οκτώβριο.

ΠΗΓΕΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: Al Jazeera, πορείες, πόρτα-πόρτα, ολομέλειες (22/10/2026) · Nova.rs, 26 από 29 πόλεις, πανηγυρισμοί · Στοιχεία Meta για τη διαφημιστική δαπάνη, μέσω BBC (HRT) · Vreme, για την απουσία πληρωμένης διαφήμισης και τα αυτοκόλλητα

Κινητοποίηση, όχι πειθώ

Το εύρημα που κατά τη γνώμη μου μετράει περισσότερο από όλα, και αυτό που παρεξηγείται πιο εύκολα.

Το BBC έκανε μια δοκιμή με νέους λογαριασμούς για να δει πού τους οδηγούν οι αλγόριθμοι. Το συμπέρασμα, όπως το συνόψισε η HRT: τα δίκτυα συνέδεσαν κυρίως όσους ήδη συμπαθούσαν το κίνημα. Τα social «κινητοποίησαν περισσότερο παρά έπεισαν».

Η δοκιμή είναι μικρή και δεν μετρά ψήφους. Υποδεικνύει ότι τα δίκτυα κινητοποίησαν κυρίως ήδη θετικούς. Δεν λέει αν έβγαλαν κόσμο από το σπίτι, ούτε αν μετέπεισαν κανέναν. Αυτά δεν τα έχει μετρήσει κανείς. Η συμμετοχή ήταν 68,81%. Οι ίδιοι οι φοιτητές μιλούσαν για 69,1%. Η παράλληλη καταμέτρηση της CRTA έβγαλε 51,47% έναντι 40,42%, περίπου μία μονάδα από το επίσημο, άρα το αποτέλεσμα είναι σταθερό. Το γιατί μένει ανοιχτό.

Αυτό που έχουμε με βεβαιότητα: μια λίστα με το 78% ενός τηλεοπτικού δείγματος πήρε το 39% της ψήφου, και η άλλη είχε το δίκτυο. Από εκεί και πέρα είναι ανάγνωση, όχι μέτρηση. Η δική μου ανάγνωση είναι ότι η τηλεόραση δεν σταμάτησε να μετράει. Σταμάτησε να αρκεί.

ΠΗΓΕΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: Δοκιμή αλγορίθμων του BBC, όπως τη συνόψισε η HRT · Παράλληλη καταμέτρηση CRTA (N1) · Nova.rs, συμμετοχή κατά τους φοιτητές

Τι καταγράφηκε: οι προσωπικές επιθέσεις

Κατά τον οργανισμό CRTA, όπως το δημοσίευσε το ευρωπαϊκό παρατηρητήριο EDMO, από τις 14 ως τις 18 Σεπτεμβρίου επτά ιστοσελίδες έβγαλαν 748 άρθρα για την αντιπολίτευση. Μόνο 20 δεν περιείχαν απαξιωτικό ισχυρισμό. 247 στόχευαν προσωπικά τον Σρντάνοβιτς. Πέντε μέρες, 748 άρθρα.

Το περιεχόμενο δεν το επαναλαμβάνω, ούτε για να το διαψεύσω. Ήταν προσωπικές επιθέσεις για καταγωγή, περιουσία και ιδιωτική ζωή, που οι ελεγκτές γεγονότων βρήκαν αστήρικτες. Το Raskrikavanje κατέγραψε εννέα τέτοια αφηγήματα σε δέκα μέρες. Το εύρημα εδώ είναι ο ρυθμός, όχι το κάθε άρθρο.

Και ο ρυθμός έχει, κατά τη γνώμη μου, ένα πρόβλημα: γίνεται θόρυβος. Όταν ο ίδιος άνθρωπος είναι την ίδια εβδομάδα πέντε ασύνδετα πράγματα, ο αναγνώστης σταματά να διαβάζει το περιεχόμενο και βλέπει τον μηχανισμό. Αν αυτό κόστισε ή έφερε ψήφους, δεν το ξέρω. Κανείς δεν το ξέρει ακόμα.

ΠΗΓΕΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: CRTA, 748 άρθρα σε πέντε μέρες (EDMO) · Raskrikavanje, εννέα χειραγωγικά αφηγήματα · N1, οι επιθέσεις κατά Σρντάνοβιτς

Τι καταγράφηκε: τα bots και οι ανώνυμες σελίδες

Το ινστιτούτο BFMI και το Media Forensics Hub του Πανεπιστημίου Clemson κατέγραψαν στο X ένα δίκτυο 332 συνδεδεμένων λογαριασμών που έστειλαν περίπου 40.000 μηνύματα σε 12 μέρες, οργανωμένα σε 97 ομάδες. Σε 171 περιπτώσεις τρεις ή περισσότεροι λογαριασμοί από διαφορετικές ομάδες ανέβασαν το ίδιο μήνυμα μέσα σε δύο λεπτά. Περίπου 13.894 μηνύματα αφορούσαν τον λογαριασμό του Βούτσιτς και 261 λογαριασμοί τον ενίσχυαν: οι ερευνητές εκτιμούν ότι το δίκτυο δούλευε υπέρ του, αλλά ότι το έτρεχε το SNS δεν έχει αποδειχθεί, και το γράφω στην ίδια πρόταση με τα νούμερα για να μην κοπεί. Κάτω από τις αναρτήσεις του N1 βρέθηκαν 1.237 απαντήσεις του δικτύου, κάτω από το Nova.rs 557. Το πρώτο δημοσίευμα έγινε από το Cenzolovka στις 21 Οκτωβρίου, τέσσερις μέρες πριν από την κάλπη.

Η αντίδραση της πλατφόρμας: το X ανέστειλε 69 λογαριασμούς, περίπου έναν στους πέντε, που ευθύνονταν για περίπου ένα στα δέκα μηνύματα. Από τους 131 λογαριασμούς που δρούσαν διαρκώς συντονισμένα, ανέστειλε έναν.

Μετά οι ανώνυμες σελίδες. Έρευνα του BBC World Service, που δημοσιεύτηκε στις 25 Οκτωβρίου, εντόπισε 56 σελίδες στο Facebook με τουλάχιστον 91 πολιτικές διαφημίσεις από τα μέσα Σεπτεμβρίου ως τα μέσα Οκτωβρίου και πάνω από 800 σύντομα βίντεο. Κάποια είχαν εκατομμύρια προβολές από σελίδες με λίγες δεκάδες ακολούθους. Τουλάχιστον 29.437 ρουμανικά λέι πληρώθηκαν σε ρουμανικό νόμισμα. Η σερβική νομοθεσία απαγορεύει ξένη χρηματοδότηση καμπάνιας, αλλά το νόμισμα της πληρωμής δεν αποδεικνύει από μόνο του ξένη χρηματοδότηση, και ποιος πλήρωσε και για λογαριασμό ποιου δεν έχει τεκμηριωθεί. Η Meta αφαίρεσε 47 διαφημίσεις, όχι για το περιεχόμενο, αλλά επειδή δεν είχαν σήμανση πολιτικού περιεχομένου. Τα βίντεο είχαν ήδη τις προβολές τους όταν βγήκε η έρευνα.

ΠΗΓΕΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: Δίκτυο λογαριασμών στο X, BFMI και Clemson (Serbian Monitor) · Έρευνα BBC World Service για διαφημίσεις πληρωμένες σε ρουμανικό νόμισμα (Spotmedia)

Τι καταγράφηκε: τα AI ψεύτικα

Ο σερβικός οργανισμός FakeNews Tragač κατέγραψε ως τις 5 Οκτωβρίου 10 περιπτώσεις παραποιημένου υλικού στην προεκλογική, οι 8 φτιαγμένες με τεχνητή νοημοσύνη. Ένα βίντεο φτιαγμένο με AI, που έδειχνε τον Σρντάνοβιτς σε ιδιωτική σκηνή που δεν έγινε ποτέ, έκανε πάνω από 80.000 προβολές στο X. Μια ψεύτικη κομματική ταυτότητα. Μια πειραγμένη αίτηση εγγραφής στο SNS. Μια φωτογραφία όπου η σηκωμένη γροθιά από συγκέντρωση της 10ης Σεπτεμβρίου έγινε «L», σύμβολο με άλλο νόημα. Ένα AI βίντεο με πανό «Οι φοιτητές νικούν» σε διαδήλωση υπέρ του Χασίμ Θάτσι, που ο Istinomer απέδειξε ότι ήταν συνθετικό. Το Raskrikavanje κατέγραψε ψεύτικο βίντεο από την Πρίστινα με το ίδιο πανό σε λογαριασμό του TikTok, που πέρασε τις 260.000 προβολές πριν το πιάσει κανείς.

Το TikTok είχε ανακοινώσει στο newsroom του συνεργασία με τον οργανισμό ελέγχου LeadStories για τη Σερβία και ένα Εκλογικό Κέντρο που «σύντομα θα ξεκινήσει». Αν ξεκίνησε, και τι αφαίρεσε, δεν το βρήκα πουθενά.

Οι ψεύτικες εικόνες ήρθαν νωρίς. Ο Σρντάνοβιτς είχε ψεύτικο βίντεο, ψεύτικη ταυτότητα και πειραγμένη φωτογραφία πριν καν εμφανιστεί ζωντανά στην τηλεόραση. Η τεχνολογία που τα έφτιαξε κοστίζει σήμερα όσο μια συνδρομή. Οι ελεγκτές τεκμηρίωσαν ότι είναι ψεύτικα. Ποιος τα παρήγγειλε δεν το γράφουν, και δεν το γράφω ούτε εγώ.

ΠΗΓΕΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: FakeNews Tragač, η τεχνητή νοημοσύνη στις εκλογές (5/10/2026) · Istinomer, το AI βίντεο με το πανό στη διαδήλωση Θάτσι · Istinomer, εκλογές 2026 · Raskrikavanje, βίντεο TikTok από την Πρίστινα · N1, AI εικόνες και βίντεο κατά Σρντάνοβιτς · TikTok newsroom, εκλογές Σερβίας

Τι καταγράφηκε: η αντιγραφή

Κατά το Vreme, το SNS έβγαλε δικά του αυτοκόλλητα «Η Σερβία νικά», πάνω στη φόρμα του «Οι φοιτητές νικούν». Ο Βούτσιτς είχε δικό του σύνθημα, «Το μέλλον δεν είναι παιχνίδι και η Σερβία δεν είναι παιχνίδι», και κατά μία ανάλυση στο Substack, που τη διαβάζω με επιφύλαξη γιατί είναι άποψη, πόνταρε σε αναρτήσεις με καρδιές, οικογενειακά μηνύματα και ένα σποτ με μπλουζάκι από το οποίο έφευγαν οι ταμπέλες που του κολλούσαν οι αντίπαλοι.

Εδώ μιλάω ως επαγγελματίας, όχι ως μετρητής. Όταν αντιγράφεις το σύμβολο του άλλου, του επιβεβαιώνεις ότι το σύμβολό του δουλεύει. Όποιος βάζει πρώτος τη λέξη, κερδίζει τον γύρο. Ο δεύτερος απλώς τον διαφημίζει.

ΠΗΓΕΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: Vreme, αυτοκόλλητα SNS, marketing της καμπάνιας · Ανάλυση Substack (άποψη, για το σύνθημα και το ύφος Βούτσιτς)

Τι είπαν οι παρατηρητές και τι έγινε μετά

Ο διαδικτυακός χώρος της καμπάνιας, κατά το δελτίο του ΟΑΣΕ, ήταν «εκτεταμένος αλλά σε μεγάλο βαθμό αρρύθμιστος», χωρίς μηχανισμό εποπτείας, με «συντονισμένη μη αυθεντική δραστηριότητα και παραπληροφόρηση», διχαστική ρητορική και παρενοχλήσεις, και με ανοιχτό το ζήτημα της χρήσης του λογισμικού Pegasus. Ο επικεφαλής της αποστολής Ίογκαν Μέρφι είπε ότι η αποτυχία προστασίας του διαδικτυακού χώρου περιόρισε τη δυνατότητα ενημερωμένης επιλογής.

Για την ημέρα της ψηφοφορίας η εικόνα είναι μεικτή και τη γράφω μεικτή: θετική στη συντριπτική πλειονότητα των τμημάτων, με προβλήματα διαφάνειας στην καταμέτρηση και μεμονωμένα περιστατικά βίας. Η λέξη «καθαρή» δεν υπάρχει στο δελτίο, και δεν τη βάζω εγώ.

Ο Βούτσιτς είχε παραιτηθεί από την προεδρία στις 27 Σεπτεμβρίου. Η Άνα Μπρνάμπιτς ασκεί προσωρινά καθήκοντα προέδρου και πρέπει να προκηρύξει προεδρικές εκλογές ως τις 27 Δεκεμβρίου. Η νέα Βουλή συγκαλείται μέσα σε 30 μέρες από τα τελικά αποτελέσματα και ο Σρντάνοβιτς θεωρείται, κατά το Al Jazeera, ο πιθανότερος πρωθυπουργός. Για τις έδρες, η προβολή CeSID/Ipsos δίνει στη Φοιτητική Λίστα 140 από τις 250, άλλα μέσα δίνουν άλλο νούμερο, και το τελικό θα το δώσει η RIK. Η πλειοψηφία είναι 126. Αμφισβήτηση του αποτελέσματος από το SNS δεν βρήκα.

ΠΗΓΕΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: Δελτίο Τύπου της αποστολής διεθνών παρατηρητών (OSCE PA, 26/10/2026) · Al Jazeera, μετεκλογικά, Μπρνάμπιτς, πρωθυπουργός (26/10/2026) · Έδρες, προβολή CeSID/Ipsos (Balkan Insight) · 250 έδρες, πλειοψηφία 126 (Wikipedia)

Τι μεταφέρεται στην Ελλάδα

Η Ελλάδα δεν είναι Σερβία. Τα κινητά όμως είναι τα ίδια, οι πλατφόρμες οι ίδιες, τα εργαλεία χειραγώγησης τα ίδια και φτηνότερα κάθε μήνα. Όποτε γίνουν οι επόμενες εκλογές, θα κριθούν και στο feed. Τα μαθήματα που ακολουθούν αφορούν κάθε επιτελείο, κυβερνητικό ή αντιπολιτευτικό. Τα χωρίζω σε τρεις παραλήπτες: τα κόμματα και τους υποψηφίους τους, τους ψηφοφόρους, και όποιον θα κρατήσει το αρχείο μιας καμπάνιας.

Τι να κρατήσουν τα κόμματα και οι υποψήφιοι

• Η κυριαρχία στην τηλεόραση δεν είναι πια εγγύηση, και αυτό αφορά πρώτα όποιον κυβερνά. Ο Βούτσιτς είχε το 78% ενός τηλεοπτικού δείγματος και πήρε 39%. Το κοινό που αποφασίζει με την τηλεόραση υπάρχει και είναι μεγάλο. Δεν αρκεί όμως από μόνο του, και όποιος το μετρά ως ασφάλεια θα το μάθει την Κυριακή το βράδυ.
• Το δίκτυο χτίζεται πριν από την προκήρυξη, όχι μετά. Οι λογαριασμοί των Σέρβων φοιτητών δέχονταν επιθέσεις ήδη από τον Νοέμβριο του 2025. Όταν ήρθε η κάλπη, οι 930.000 ακόλουθοι, οι 50 λογαριασμοί σχολών και οι 30 κάμερες υπήρχαν. Ένα κόμμα που ανοίγει TikTok δύο μήνες πριν από την κάλπη αγοράζει προβολές, όχι εμπιστοσύνη.
• Τα social κινητοποιούν περισσότερο απ’ ό,τι πείθουν, τουλάχιστον σε ό,τι μέτρησε το BBC. Αν ο στόχος είναι να μεταπείσεις τον απέναντι, το feed είναι μάλλον λάθος τόπος. Αν ο στόχος είναι να σηκώσεις τον δικό σου, είναι ο σωστός. Το επιτελείο πρέπει να ξέρει τι από τα δύο ζητάει, γιατί το περιεχόμενο για το ένα είναι άχρηστο για το άλλο.
• Η απάντηση στον έλεγχο γεγονότων πρέπει να έρχεται σε ώρες, όχι σε μέρες. Στη Σερβία κάθε ψεύτικο βίντεο έγινε ρεπορτάζ για το ψεύτικο βίντεο, από Istinomer, Raskrikavanje, FakeNews Tragač, CRTA, N1, Cenzolovka, BBC. Όποιος απαντά στον ελεγκτή αργά, ή δεν απαντά, αφήνει το ρεπορτάζ να είναι η τελευταία λέξη. Αυτό ισχύει διπλά για όποιον κυβερνά, γιατί έχει και τον κρατικό μηχανισμό να του χρεώσουν.
• Μην αναθέτεις την επίθεση σε ανώνυμες σελίδες και δίκτυα. Στη Σερβία το δίκτυο στο X έγινε ρεπορτάζ τέσσερις μέρες πριν από τις εκλογές και οι ρουμανικές σελίδες την ημέρα της κάλπης. Ποιος τα πλήρωσε δεν αποδείχθηκε. Η συζήτηση όμως έγινε με το όνομα της λίστας που ευνοούσαν. Κατά τη γνώμη μου λειτούργησε ως μπούμερανγκ, αλλά αυτό είναι ανάγνωση, όχι μέτρηση. Το μετρημένο είναι ότι η αποκάλυψη ήρθε πριν από την κάλπη, και το κόστος της δεν το πληρώνει όποιος έστησε τις σελίδες.
• Η πληρωμένη διαφήμιση σπρώχνει κάτι που ήδη υπάρχει. Οι φοιτητές ξόδεψαν πάνω από 122.000 ευρώ σε δίκτυο που είχε χτιστεί μήνες πριν. Τα ίδια χρήματα σε άδειο λογαριασμό αγοράζουν προβολές και τίποτα άλλο.
• Θα γίνεις στόχος AI ψεύτικων, και θα γίνεις νωρίς. Ο Σρντάνοβιτς είχε ψεύτικο βίντεο, ψεύτικη κομματική ταυτότητα και πειραγμένη φωτογραφία πριν καν ανέβει στην τηλεόραση. Ο υποψήφιος που ανακαλύπτει το deepfake του από τα σχόλια έχει ήδη χάσει τη μέρα. Χρειάζεται έτοιμη διαδικασία: ποιος το βλέπει, ποιος το στέλνει στους ελεγκτές, ποιος απαντά και μέσα σε πόσες ώρες.
• Το πρόσωπο κερδίζει το λογότυπο. Αυτό είναι δική μου υπόθεση δουλειάς, όχι μέτρηση, και τα 18.000 likes απέναντι στα 3.600 δεν την αποδεικνύουν από μόνα τους. Τη λέω γιατί τη βλέπω κάθε μέρα: ο άνθρωπος που μιλάει στην κάμερα πάει πιο μακριά από το γραφικό με το σλόγκαν στη γωνία.
• Όταν ο αντίπαλος αντιδρά υπερβολικά σε ένα βίντεό σου, το βίντεο κέρδισε τη μέρα. Το σποτ της FDU με τον Βούτσιτς έγινε «παραβίαση του Συντάγματος» και από εκείνη τη στιγμή το είδαν και όσοι δεν θα το έβλεπαν. Πριν απαντήσεις σε βίντεο του αντιπάλου, μέτρα αν η απάντησή σου θα του δώσει το κοινό που δεν είχε.

ΠΗΓΕΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: Στοιχεία BBC για τηλεόραση, Instagram, δαπάνη Meta και δοκιμή αλγορίθμων (HRT) · Oblakoder, επίθεση στους λογαριασμούς τον Νοέμβριο του 2025 · Δίκτυο λογαριασμών στο X (Serbian Monitor) · FakeNews Tragač, AI ψεύτικα · Vreme, το βίντεο της FDU και η αντίδραση της κυβέρνησης

Τι να κρατήσουν οι ψηφοφόροι

• Ένα βίντεο με εκατομμύρια προβολές από σελίδα με λίγες δεκάδες ακολούθους θέλει μια ερώτηση πριν από το share: ποιος το ανεβάζει και ποιος το πληρώνει. Η έρευνα του BBC βρήκε 56 τέτοιες σελίδες στη Σερβία και ακόμα δεν ξέρουμε ποιος ήταν πίσω τους. Αν δεν βρίσκεις ποιος, αυτό είναι η πληροφορία.
• Το «πιάσαμε τον υποψήφιο σε βίντεο» λίγες μέρες πριν από τις εκλογές είναι η πιο πιθανή στιγμή για ψεύτικο. Από τις 10 περιπτώσεις που κατέγραψε ο FakeNews Tragač, οι 8 ήταν φτιαγμένες με AI. Πριν το μοιραστείς, δώσε στους ελεγκτές μία μέρα. Οι ελεγκτές προλαβαίνουν το ψέμα. Δεν προλαβαίνουν το δικό σου δάχτυλο.
• Η πλατφόρμα δεν θα σε προστατέψει εγκαίρως. Το X ανέστειλε έναν στους πέντε λογαριασμούς του δικτύου και μόνο έναν από τους 131 πιο συντονισμένους. Η Meta έπιασε 47 διαφημίσεις αφού είχαν παίξει. Ένα ψεύτικο βίντεο στο TikTok έκανε 260.000 προβολές πριν χαρακτηριστεί ψεύτικο. Το δικό σου share είναι πιο γρήγορο από τον δικό τους έλεγχο.
• Το feed σου δείχνει τους δικούς σου. Η δοκιμή του BBC έδειξε ότι ο αλγόριθμος συνδέει όσους ήδη συμφωνούν. Αν στο feed σου ο υποψήφιός σου κερδίζει με 90%, βλέπεις καθρέφτη, όχι δημοσκόπηση.
• Όταν ο ίδιος άνθρωπος κατηγορείται την ίδια εβδομάδα για πέντε ασύνδετα πράγματα, κοίτα τον ρυθμό. 748 άρθρα σε πέντε μέρες από επτά ιστοσελίδες είναι νούμερο της CRTA, όχι δικό μου. Τι λένε τα άρθρα θα το κρίνουν οι ελεγκτές. Πόσα είναι, το βλέπεις μόνος σου.

ΠΗΓΕΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: Έρευνα BBC World Service, 56 σελίδες, 47 διαφημίσεις (Spotmedia) · FakeNews Tragač, 10 περιπτώσεις, 8 με AI · Αναστολές λογαριασμών από το X (Serbian Monitor) · Raskrikavanje, 260.000 προβολές στο TikTok · CRTA, 748 άρθρα (EDMO)

Το αρχείο και ο GDPR

Ένα μάθημα το ξεχωρίζω, γιατί αφορά και τις δύο πλευρές της ίδιας πράξης: το να καταγράφεις τη δική σου καμπάνια.

• Η απάντηση στην προσωπική επίθεση είναι το αρχείο, όχι η αγανάκτηση. Οι φοιτητές είχαν 30 εικονολήπτες και 16 terabytes. Όταν βγήκε το ψεύτικο βίντεο, υπήρχε το αληθινό. Ο υποψήφιος που δεν καταγράφει τη δική του καμπάνια αφήνει τον αντίπαλο να τη γράψει.
• Το αρχείο όμως είναι και ευθύνη. 16 terabytes από πορείες και ολομέλειες είναι πρόσωπα, τοποθεσίες και η πολιτική συμμετοχή χιλιάδων ανθρώπων, καταγεγραμμένη. Ποιος έχει πρόσβαση, πόσο καιρό κρατιέται, πότε διαγράφεται, με ποια νόμιμη βάση.
• Στην Ελλάδα αυτό λέγεται GDPR. Το ελάχιστο που πρέπει να κρατάς είναι το ελάχιστο που χρειάζεσαι: ελάχιστα δεδομένα, ελεγχόμενη πρόσβαση, ορισμένοι χρόνοι διαγραφής, νόμιμη βάση γραμμένη πριν ανοίξει η πρώτη κάμερα. Δεν είναι λεπτομέρεια για μετά τις εκλογές.

ΠΗΓΕΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: Oblakoder, 30 εικονολήπτες και αρχείο 16 terabytes

Το κριτήριο

Η Σερβία δεν απέδειξε ότι τα social νικούν την τηλεόραση. Έδειξε ότι ένα δείγμα 78% τηλεοπτικού χρόνου δεν έγινε 78% της ψήφου, και το γιατί δεν έχει μετρηθεί. Τα στοιχεία περιγράφουν δύο διαφορετικές στρατηγικές επικοινωνίας. Δεν αποδεικνύουν ποια από τις δύο έκρινε το αποτέλεσμα.

Το κριτήριο που κρατάω για τις δικές μας εκλογές είναι άλλο. Δεν είναι ποιος έχει περισσότερο χρόνο στην οθόνη, ούτε ποιος έχει περισσότερους ακολούθους. Είναι ποιον πιστεύει ο πολίτης τη στιγμή που θα πάει να ελέγξει. Στη Σερβία, όταν πήγε να ελέγξει, βρήκε από τη μία 748 άρθρα, ένα δίκτυο στο X και δέκα ψεύτικα βίντεο, και από την άλλη ένα αρχείο 16 terabytes και τριάντα κάμερες. Τι διάλεξε, το είπε η κάλπη. Γιατί το διάλεξε, θα το πει η έρευνα που ακόμα δεν έγινε. Ως τότε, όποιος σχεδιάζει καμπάνια ας ξεκινήσει από εκεί: τι θα βρει ο πολίτης όταν ελέγξει.

---

Ο Κωνσταντίνος Κορίκης είναι σύμβουλος επικοινωνίας και ψηφιακής στρατηγικής, εκπαιδευτής σε θέματα τεχνητής νοημοσύνης (korikis.com). Τα στοιχεία του άρθρου συγκεντρώθηκαν έως τις 27 Οκτωβρίου 2026, από δημοσιευμένα ρεπορτάζ, εκθέσεις ελεγκτών γεγονότων και το δελτίο Τύπου της αποστολής διεθνών παρατηρητών. Τα αποτελέσματα είναι προσωρινά, ως την επικύρωση από την RIK. Το άρθρο δεν παίρνει θέση υπέρ ή κατά κανενός κόμματος, στη Σερβία ή στην Ελλάδα.