Το άρθρο αυτό είναι πνευματική ιδιοκτησία του Κωνσταντίνου Κορίκη. Απαγορεύεται κάθε αναπαραγωγή, ολική ή μερική, χωρίς την έγγραφη έγκρισή του.
Στις 17 Σεπτεμβρίου οι καθηγητές ενός λυκείου στην Κρετέιγ, στα ανατολικά προάστια του Παρισιού, απήργησαν. Την επομένη οι μαθητές τους έκλεισαν την πύλη με κάδους. Ένα μήνα αργότερα, στις 17 Οκτωβρίου, το γαλλικό υπουργείο Εσωτερικών μετρούσε 550.000 ανθρώπους στους δρόμους και οι διοργανωτές 800.000. Ανάμεσα στις δύο ημερομηνίες δεν υπάρχει κόμμα ή αρχηγός που να το σχεδίασε· τα συνδικάτα μπήκαν όταν είχε ήδη ξεκινήσει. Υπάρχουν ένα βίντεο στο TikTok, μερικές ομάδες στο Snapchat, ένας συνεργατικός χάρτης και μια κυβέρνηση που έδωσε την πρώτη της απάντηση δέκα μέρες αφού το μπλόκο άρχισε να εξαπλώνεται.
Γράφω αυτό το κείμενο για όσους θα κληθούν να εξηγήσουν την επόμενη τέτοια ιστορία: δημοσιογράφους, στελέχη κομμάτων, ανθρώπους της επικοινωνίας. Και για τον απλό αναγνώστη που θα δει ένα κάλεσμα στο κινητό του και θα αναρωτηθεί αν είναι αληθινό. Τα στοιχεία είναι από τις 10 Σεπτεμβρίου έως τις 20 Οκτωβρίου 2026, με πηγές στο τέλος κάθε ενότητας. Όπου κάτι δεν τεκμηριώνεται, το λέω.
Τι ακριβώς έγινε στη Γαλλία, με ημερομηνίες
Η ιστορία έχει δύο αφετηρίες, ασύνδετες μεταξύ τους.
Η πρώτη είναι ένα βίντεο. Στις 7 ή 8 Σεπτεμβρίου ένας TikToker ανέβασε ένα κάλεσμα με μία μόνο οδηγία: «Σάββατο 17 Οκτωβρίου, κρατήστε την ημερομηνία». Το περιοδικό Contretemps μέτρησε πάνω από 2,5 εκατομμύρια προβολές και 42.000 κοινοποιήσεις, η εφημερίδα Le JDD μίλησε για 3 εκατομμύρια. Η εταιρεία ανάλυσης Visibrain υπολόγισε ότι από τα τέλη Σεπτεμβρίου είχαν ανέβει στο TikTok περίπου 460.000 αναρτήσεις για τη 17η Οκτωβρίου, με 132 εκατομμύρια προβολές συνολικά. Το αίτημα ήταν γενικό: ακρίβεια, καύσιμα, πάγωμα μισθών και επιδομάτων, σε έναν χειμώνα που οι τιμές ενέργειας ανεβαίνουν εξαιτίας του πολέμου στη Μέση Ανατολή. Κατά το franceinfo, το κάλεσμα «φάνηκε να αποτυγχάνει» τις πρώτες εβδομάδες.
Η δεύτερη αφετηρία είναι ένα σχολείο. Το Λύκειο Saint-Exupéry στην Κρετέιγ είχε ελλείψεις καθηγητών, τάξεις με 32 έως 36 μαθητές, κτίριο που κατέρρεε. Οι καθηγητές απήργησαν στις 17 Σεπτεμβρίου. Οι μαθητές μπλόκαραν το σχολείο την επομένη και από τις 21 Σεπτεμβρίου το μπλόκο άρχισε να αντιγράφεται στα γειτονικά λύκεια. Κατά το συνδικάτο εκπαιδευτικών SNES-FSU, στην αρχή της χρονιάς έλειπε τουλάχιστον ένας καθηγητής στο 53% των δημόσιων γυμνασίων και λυκείων. Το πρόβλημα, δηλαδή, υπήρχε παντού. Έλειπε η σπίθα.
Η σπίθα ήταν μια συνέντευξη. Στις 24 Σεπτεμβρίου μαθητές της Κρετέιγ μίλησαν σε κάμερα για το σχολείο τους και το βίντεο έκανε 1,5 εκατομμύριο προβολές στο TikTok. Την επομένη η τοπική διεύθυνση εκπαίδευσης μετρούσε «καμιά δεκαριά» μπλοκαρισμένα λύκεια. Στις 29 Σεπτεμβρίου η Union syndicale lycéenne, ένα μαθητικό συνδικάτο, έβγαλε εθνικό κάλεσμα και το υπουργείο Παιδείας κατέγραψε 416 λύκεια με προβλήματα μέσα στη μέρα. Την 1η Οκτωβρίου ο αριθμός έφτασε τα 1.027 λύκεια από τα περίπου 3.700 της χώρας, με 1.949 συλλήψεις. Στις 6 Οκτωβρίου, στην «τρίτη πράξη», βγήκαν 256.000 άνθρωποι κατά το υπουργείο και 450.000 κατά τα συνδικάτα. Στις 8 Οκτωβρίου οι προσαγωγές από την αρχή του κινήματος είχαν φτάσει τις 6.629, με 761 τραυματίες αστυνομικούς, 215 μαθητές και 89 εκπαιδευτικούς.
Εδώ τα δύο ρεύματα συναντήθηκαν. Η ημερομηνία του TikToker, η 17η Οκτωβρίου, υπήρχε ήδη. Οι μαθητές της έδωσαν σώμα. Οι βετεράνοι των «κίτρινων γιλέκων» της έδωσαν οργάνωση. Το αποτέλεσμα ήταν η μεγαλύτερη μέρα: 550.000 ή 800.000 διαδηλωτές ανάλογα με το ποιος μετράει, 110.000 στο Παρίσι, 2.397 συλλήψεις, 997 τραυματίες αστυνομικοί, λεηλασίες σε Παρίσι, Μασσαλία, Τουλόν, Νίκαια και Σεντ-Ετιέν. Την επομένη ο Μακρόν μίλησε σε διάγγελμα για «οργή» και «ντροπή» και απέδωσε τη βία σε «ταραχοποιούς από ομαδοποιήσεις της υπερ-αριστεράς».
Οι αριθμοί διαφέρουν από πηγή σε πηγή και το σημειώνω όπου διαφέρουν. Η τάση δεν διαφέρει πουθενά.
ΠΗΓΕΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: franceinfo, πώς εξαπλώθηκε το κίνημα · Le JDD, ποιος είναι πίσω από τη 17η Οκτωβρίου · L’Appel, 8/10 · Al Jazeera, 8/10 · ANSA, 6/10 · CNews, 18/10 · Διάγγελμα Μακρόν, 18/10 · Wikipedia, 2026 French student protests (δευτερογενής, με παραπομπές σε Le Monde, AFP)
Κάθε πλατφόρμα έκανε άλλη δουλειά
Όταν λέμε «οργανώθηκε στα social media», ακούγεται σαν να υπάρχει ένας τόπος. Δεν υπάρχει. Το γαλλικό κίνημα μοιράστηκε σε πέντε πλατφόρμες και κάθε μία έκανε κάτι διαφορετικό. Αυτό το μοίρασμα εξηγεί και γιατί το κράτος δεν έβλεπε ολόκληρη την εικόνα.
Το TikTok έδωσε την ημερομηνία και τα βίντεο. Εκεί γεννήθηκε το «17 Οκτωβρίου», εκεί έγινε viral η συνέντευξη της Κρετέιγ, εκεί τα παιδιά τράβαγαν την αστυνομία. Το ψηφιακό μέσο L’ADN περιέγραψε «δύο ιστορίες» που έτρεχαν παράλληλα: στην τηλεόραση φλεγόμενοι κάδοι, στο TikTok αστυνομική βία. Το παρατηρητήριο ΜΜΕ Acrimed μέτρησε ότι το δελτίο του France 2 στις 2 Οκτωβρίου αφιέρωσε το 78% του χρόνου του στη «βία». Οι μαθητές το κατάλαβαν και άλλαξαν συμπεριφορά: «καλύτερα να κινηματογραφούμε συνέχεια για να έχουμε αποδείξεις», είπαν στο France 3.
Το Snapchat και το Instagram έδωσαν τα ραντεβού. Ώρα, σημείο συνάντησης, ποια πύλη. Μια μαθήτρια από τη Λυών το είπε στο franceinfo με μία φράση: «Έτσι ενημερωνόμαστε για τα ραντεβού των μπλόκων». Αυτές οι ομάδες είναι κλειστές, εφήμερες και σβήνουν. Η αστυνομία τις είδε κυρίως εκ των υστέρων, όταν χρησιμοποίησε αναρτήσεις για ταυτοποιήσεις. Στο Μοντομπάν τρεις μαθητές συνελήφθησαν για εμπρησμό πύλης επειδή το βίντεο ήταν στο TikTok.
Το Telegram έδωσε τη δομή στους ενήλικους. Οι βετεράνοι των «κίτρινων γιλέκων», ο Ζερόμ Ροντρίγκ, η Πρισιλιά Λουντοσκί, ο Μαξίμ Νικόλ, έστησαν κανάλια για τη 17η Οκτωβρίου με έναν κανόνα που δείχνει ότι έμαθαν από το 2018: κατά το franceinfo, «κάθε συζήτηση στο Telegram έχει υπεύθυνο», για να μη διασκορπιστεί το κίνημα σε χίλια αιτήματα.
Το Facebook έφερε τη γενιά των γονιών. Εκεί ο Ερίκ Ντρουέ κάλεσε αγρότες, οδοκαθαριστές, πυροσβέστες και σιδηροδρομικούς. Εκεί ο Ροντρίγκ έγραψε στις 12 Οκτωβρίου ότι «κίτρινα γιλέκα, μαθητές, εργαζόμενοι, συνταξιούχοι, οι αγώνες μας μπορούν να ενωθούν».
Το Discord έδωσε κάτι καινούργιο. Όταν σχολεία πέρασαν σε τηλεκπαίδευση για να σπάσουν τα μπλόκα, κοινότητες μαθητών σε Discord και TikTok μοιράστηκαν συνδέσμους Zoom και Meet και πλημμύρισαν τις διαδικτυακές τάξεις. Το ονόμασαν «e-blocus», ψηφιακό μπλόκο. Η παραδοχή της διοίκησης ότι η τηλεκπαίδευση εγγυάται τη συνέχεια του μαθήματος, γράφει η ανάλυση ανοιχτών πηγών (OSINT) του Veille Mag, «έγινε θρύψαλα».
Και πάνω από όλα αυτά, δύο συνεργατικοί χάρτες. Ο ένας στη διεύθυνση 17octobregiletjaune.net, με πρώτο υπογράφοντα το «Bloquons tout», το κίνημα του 2025. Στις 15 Οκτωβρίου κατέγραφε πάνω από 1.000 δράσεις, την επομένη πάνω από 1.300: σχεδόν 500 διαδηλώσεις και εκατοντάδες μπλόκα σε πρατήρια καυσίμων. Ο καθένας μπορούσε να προσθέσει τη δική του.
Το ρόλο της τεχνητής νοημοσύνης τον βρήκα παντού ως αναφορά και πουθενά ως μέτρηση. Το franceinfo γράφει ότι το κάλεσμα διαδόθηκε και με «περιεχόμενο ενισχυμένο με AI». Ένα τοπικό μέσο αναφέρει αφίσα από AI που αποθάρρυνε το μπλόκο. Αν περιμένεις νούμερο για το πόσο AI περιεχόμενο κυκλοφόρησε, δεν υπάρχει ακόμη.
ΠΗΓΕΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: franceinfo, τα δίκτυα ως εργαλείο οργάνωσης · franceinfo, πώς τα κίτρινα γιλέκα δομούν το κίνημα · L’ADN, 8/10 · Veille Mag, ανάλυση OSINT, 12/10 · franceinfo, 15/10, οι χάρτες · Le JDD
Πώς έπιασαν την κυβέρνηση στον ύπνο
Υπάρχει μια εκδοχή αυτής της ιστορίας που λέει ότι οι μυστικές υπηρεσίες «έχασαν» το κίνημα. Δεν βρήκα έγγραφο που να το αποδεικνύει. Ούτε ακρόαση στη Βουλή, ούτε διαρροή σημειώματος που να λέει «δεν το είδαμε». Αυτό που τεκμηριώνεται είναι κάτι πιο συνηθισμένο και ίσως πιο ανησυχητικό: το κράτος το είδε, το υποτίμησε και απάντησε αργά.
Η πρώτη απόδειξη είναι το ημερολόγιο. Το μπλόκο της Κρετέιγ αρχίζει να αντιγράφεται στα γειτονικά λύκεια στις 21 Σεπτεμβρίου. Πρώτο μέτρο κατευνασμού την 1η Οκτωβρίου, όταν η κυβέρνηση απέσυρε τα δίδακτρα για τα μεταλυκειακά τμήματα BTS και τις προπαρασκευαστικές τάξεις. Δέκα ημέρες, όπως τις μετρά και το L’Appel. Μέσα σε αυτές τις δέκα ημέρες ένα λύκειο έγινε 1.027. Το πρώτο μέτρο δεν λέει πότε ακριβώς η κυβέρνηση κατάλαβε τι γίνεται· λέει πότε έκρινε ότι πρέπει να απαντήσει, και αυτό είναι που μετρά για τον κόσμο έξω. Οι μεγάλες ανακοινώσεις, 1,2 δισεκατομμύρια ευρώ για το 2027 και 3.000 επιπλέον καθηγητές, ήρθαν μετά τις 6 Οκτωβρίου, όταν τα συνδικάτα των ενηλίκων είχαν ήδη μπει στο παιχνίδι. Ο Φρανσουά Ολάντ το είπε απλά: «Όταν αφήνεις το κίνημα να μεγαλώσει, είναι πιο δύσκολο να βρεις διέξοδο».
Η δεύτερη απόδειξη είναι η αριθμητική της 17ης Οκτωβρίου. Στις 16 Οκτωβρίου ο υπουργός Εσωτερικών Λοράν Νουνιές δήλωσε ότι περιμένει περίπου 250 δράσεις και 80 διαδηλώσεις σε όλη τη χώρα. Ο δημόσιος χάρτης, που μπορούσε να τον ανοίξει ο καθένας με ένα κλικ, έγραφε εκείνη την ώρα πάνω από 1.300 δράσεις και σχεδόν 500 διαδηλώσεις. Ο χάρτης είχε αυτοδηλωμένες δράσεις, άρα και διπλοεγγραφές, ακυρώσεις, μπλόκα που δεν έγιναν ποτέ· οι δύο αριθμοί δεν μετρούν το ίδιο πράγμα. Ακόμη κι αν η μισή λίστα ήταν αέρας, η απόσταση από το 250 μένει μεγάλη. Δεν χρειαζόταν πληροφοριοδότης. Χρειαζόταν κάποιος να διαβάσει τον χάρτη και να τον πάρει στα σοβαρά.
Η τρίτη απόδειξη είναι παλιότερη. Τον Νοέμβριο του 2025 η Συνέλευση Πολιτών για τον χρόνο των παιδιών υιοθέτησε 20 προτάσεις, με 119 ψήφους υπέρ και 2 κατά, που συμπίπτουν σε μεγάλο βαθμό με τα αιτήματα των μαθητών: μικρότερες τάξεις, λιγότερο άγχος, καλύτερα κτίρια. Δεν εφαρμόστηκαν. Το κράτος είχε την προειδοποίηση γραμμένη από τους ίδιους τους πολίτες και την άφησε στο συρτάρι.
Από εκεί και πέρα, η επικοινωνιακή τακτική της κυβέρνησης ακολούθησε έναν δρόμο που τον έχουμε ξαναδεί και που αξίζει μία παρατήρηση. Όταν έγινε φανερό ότι το κίνημα είναι μεγάλο, η συζήτηση μετατοπίστηκε από το «τι ζητούν» στο «ποιος τους οργανώνει». Η Le Figaro αποκάλυψε σημείωμα της παρισινής υπηρεσίας πληροφοριών (DRPP) που έκανε λόγο για «μανούβρα οργανωμένη από την LFI», την Ανυπότακτη Γαλλία του Μελανσόν, «και τους πληρεξουσίους της στην υπερ-αριστερά». Το L’ADN, διαβάζοντας το ίδιο σημείωμα, σημειώνει ότι καταγράφει μεν παρουσία εκλεγμένων της αριστεράς στα μπλόκα, αλλά «δεν προσκομίζει συγκεκριμένες αποδείξεις» κρυφής οργάνωσης. Η παρουσία ήταν αληθινή. Ο δήμαρχος της Σεν-Ντενί είπε ότι η βία «μπορεί σε κάποια στιγμή να είναι νόμιμη» και παραπέμφθηκε στον εισαγγελέα, ο βουλευτής Λουί Μπουαγιάρ έγραψε στις 25 Σεπτεμβρίου ότι «το κίνημα των μαθητών πρέπει να επεκταθεί». Από την παρουσία στη χειραγώγηση, όμως, η απόσταση είναι μεγάλη και το σημείωμα δεν τη διανύει. Κατά τη γνώμη μου, η αναζήτηση του «ποιος κρύβεται πίσω» κόστισε στην κυβέρνηση μία ακόμη εβδομάδα, γιατί ο κόσμος που διάβαζε τα αιτήματα στο κινητό του έβλεπε μια κυβέρνηση που απαντούσε σε άλλη ερώτηση.
Η σύγκριση με το 2018 και το 2023 είναι χρήσιμη για όποιον θα παρακολουθεί την επόμενη. Η 17η Οκτωβρίου αντέγραψε τη μορφή των «κίτρινων γιλέκων»: ημερομηνία από τα social media, Σάββατο, μπλόκα σε πρατήρια, καμία κομματική ταυτότητα. Οι λεηλασίες που ανέβαιναν σε TikTok και Snapchat θύμισαν το 2023, όταν ο Μακρόν είχε σκεφτεί δημόσια περιορισμό των πλατφορμών και η κυβέρνηση το πήρε πίσω. Το 2026 η ιδέα ξαναβγήκε από τον δήμαρχο της Σαλόν-ντε-Προβάνς, που ζήτησε «προσωρινή διακοπή» των social media για ανηλίκους. Νομικοί από τον ιστότοπο νομικού ελέγχου Les Surligneurs και το γραφείο Kohen απάντησαν την ίδια εβδομάδα ότι κανένα κείμενο δεν το επιτρέπει και ότι θα συγκρουόταν με το ενωσιακό δίκαιο. Το κράτος, δηλαδή, έφτασε ξανά στο ίδιο αδιέξοδο: το εργαλείο που φαντάζεται σε κάθε κρίση δεν υπάρχει.
ΠΗΓΕΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: Euronews, 16/10, η εκτίμηση των 250 δράσεων · L’Appel, 8/10, οι αγνοημένες προειδοποιήσεις · franceinfo, η «οργανωμένη μανούβρα» · L’ADN για το σημείωμα της DRPP · Le JDD, εκλεγμένοι της LFI · Les Surligneurs, μπορεί να κοπούν τα social media; · Kohen Avocats · PolitiFact, 2023
Ξένο χέρι; Τι αποδεικνύεται και τι όχι
Σε κάθε τέτοια κρίση η ερώτηση έρχεται γρήγορα: μήπως το κινούν οι Ρώσοι; Η απάντηση από τα στοιχεία που υπάρχουν σήμερα είναι συγκεκριμένη και χρειάζεται να τη διατυπώσουμε με ακρίβεια, γιατί το θέμα σηκώνει εύκολα υπερβολές προς δύο κατευθύνσεις.
Τεκμηριώνεται ενίσχυση της παραπληροφόρησης. Η γαλλική δημόσια ραδιοφωνία RFI εντόπισε στις 6 και 7 Οκτωβρίου παλιά βίντεο που κυκλοφόρησαν ως σημερινά: ένα κλιπ με πάνω από 9 εκατομμύρια προβολές ήταν του Δεκεμβρίου 2022. Ένα άλλο, με πάνω από 6 εκατομμύρια προβολές και τη λεζάντα «Η Γαλλία έπεσε», που το διέδωσαν ευρωπαϊκοί ακροδεξιοί λογαριασμοί, ήταν από τους πανηγυρισμούς της PSG στις 30 Μαΐου 2026. Το AFP διέψευσε βίντεο του Ιανουαρίου 2023 από τις διαδηλώσεις για το συνταξιοδοτικό. Οι λογαριασμοί που τα έσπρωχναν ήταν ισραηλινοί, βρετανικοί, ρωσικοί και αμερικανικοί.
Δεν τεκμηριώνεται ότι το κίνημα γεννήθηκε ή κατευθύνθηκε από ξένο κράτος. Καμία γαλλική αρχή, ούτε η Viginum που παρακολουθεί τις ξένες ψηφιακές παρεμβάσεις, δεν απέδωσε το κίνημα σε ξένο κράτος. Αναλυτές της ίδιας της Viginum είπαν στο L’Appel ότι «αν σταθούμε μόνο στη φιλορωσική απειλή, χάνουμε μέρος του θέματος». Η διατύπωση που μου φάνηκε πιο χρήσιμη είναι του Veille Mag: η κινητοποίηση «δεν εργαλειοποιείται από έξω· αιχμαλωτίζεται και παρατείνεται». Ούτε χρηματοδότηση, ούτε οδηγίες, ούτε δομημένη εκστρατεία ψευδούς περιεχομένου. Υπάρχει όμως ένας αριθμός που πρέπει να τον κρατήσεις: στην περιφέρεια Προβηγκίας-Άλπεων-Κυανής Ακτής (PACA) το Veille Mag μέτρησε περίπου 15 «κομβικούς» λογαριασμούς με αναρτήσεις που έφτασαν 1,4 εκατομμύρια αλληλεπιδράσεις στο TikTok. Λίγοι άνθρωποι, μεγάλη εμβέλεια. Αυτό δεν σημαίνει συνωμοσία. Σημαίνει ότι ένα κίνημα χωρίς κέντρο αποκτά κέντρα βάρους χωρίς να το αποφασίσει κανείς.
Το πλαίσιο για να κρίνεις: τον Ιούλιο και τον Αύγουστο η Viginum είχε όντως εντοπίσει ρωσικές επιχειρήσεις (Storm-1516, Matriochka) κατά υποψηφίων των προεδρικών του 2027. Η απειλή υπάρχει. Στο μαθητικό κίνημα δεν αποδείχθηκε ότι λειτούργησε.
ΠΗΓΕΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: RFI μέσω Yahoo, 7/10, η παραπληροφόρηση · AFP, παλιό βίντεο · Veille Mag, 12/10 · L’Appel, 8/10 · Les Surligneurs, ρωσικές επιχειρήσεις κατά υποψηφίων
Το σύνθημα ταξίδεψε
Ένα μπλόκο σε λύκειο της Κρετέιγ δεν έχει τίποτα το ιταλικό. Κι όμως, στις 5 Οκτωβρίου μαθητές σε Τορίνο, Ρώμη, Νάπολη και Μπολόνια κατέλαβαν σχολεία με το σύνθημα «Facciamo come in Francia», ας κάνουμε όπως στη Γαλλία. Τα δικά τους αιτήματα ήταν τα δικά τους: χρηματοδότηση σχολείων, το όριο 30% αλλοδαπών μαθητών ανά τάξη του υπουργού Βαλντιτάρα, «λεφτά για το σχολείο, όχι για τον πόλεμο». Η μορφή ήταν δανεική. Στις 19 Οκτωβρίου κατελήφθη το πανεπιστήμιο Orientale της Νάπολης και τα πανό έγραφαν γενική απεργία για τις 30 Οκτωβρίου. Ο Βαλντιτάρα, όπως ο Μακρόν, έψαξε οργανωτή: κατηγόρησε την αντιπολίτευση και τη συνδικαλιστική συνομοσπονδία CGIL ότι κάλεσαν τους μαθητές να μιμηθούν τη Γαλλία.
Στο Βέλγιο οι φοιτητές βγήκαν από την 1η Οκτωβρίου για το κόστος σπουδών, με τουλάχιστον 139 συλλήψεις στη Λιέγη και συγκρούσεις στις Βρυξέλλες στις 16 Οκτωβρίου. Στην Αλβανία, από τις 13 Οκτωβρίου, το κίνημα «Flamingo» κινήθηκε για τα πανεπιστήμια, το κόστος ζωής, τη διαφθορά και την πώληση παραλίας για θέρετρο συνδεδεμένο με τον Τζάρεντ Κούσνερ. Έβαλαν φωτιά στο υπουργείο Παιδείας, ακυρώθηκε συνεδρίαση της Βουλής, η διαμαρτυρία απλώθηκε σε επτά πόλεις. Η Αλβανία έχει μια ειρωνεία: το 2025 η κυβέρνηση Ράμα είχε κλείσει το TikTok για έναν χρόνο. Τον Μάρτιο του 2026 δικαστήριο έκρινε ότι η απαγόρευση παραβίαζε την ελευθερία έκφρασης. Το κίνημα ήρθε έτσι κι αλλιώς. Στην Αργεντινή χιλιάδες διαδήλωσαν στις 15 Οκτωβρίου για τις περικοπές του Μιλέι στην παιδεία. Σε Ισπανία και Πορτογαλία το θέμα ήταν η στέγη.
Το πιο διδακτικό παράδειγμα είναι εκτός Ευρώπης και δεν έχει σχέση με τη Γαλλία. Στην Ινδία, το Cockroach Janta Party, το «κόμμα των κατσαρίδων», ξεκίνησε στις 16 Μαΐου 2026 ως σατιρικός λογαριασμός στο Instagram, μετά από δήλωση ανώτατου δικαστή που φέρεται να αποκάλεσε τους άνεργους νέους «κατσαρίδες». Έφτασε τα 25 εκατομμύρια ακολούθους, με έναν «αρχηγό» φτιαγμένο από τεχνητή νοημοσύνη. Τον Ιούλιο πέτυχε την παραίτηση του υπουργού Παιδείας για τις διαρροές των εισαγωγικών εξετάσεων ιατρικής NEET. Τον Οκτώβριο κάλεσε διαδηλώσεις στη Μουμπάι και στο Δελχί για τη διαγραφή πάνω από 130 εκατομμυρίων ψηφοφόρων από τους καταλόγους. Και εδώ είναι το μάθημα: στις 10 Οκτωβρίου οι τρεις οργανωτές συνελήφθησαν στο αεροδρόμιο πριν φτάσουν στο Δελχί, ενώ στους δρόμους είχαν παραταχθεί «δεκάδες χιλιάδες» αστυνομικοί. Το κράτος είχε διαβάσει τα Instagram stories. Ο αιφνιδιασμός, αποδεικνύεται, είναι όπλο μιας χρήσης. Την πρώτη φορά η κυβέρνηση κοιμάται. Τη δεύτερη έχει μάθει να διαβάζει.
Για τις χώρες που δεν αναφέρω εδώ, Μαρόκο, Περού, Κένυα, Σερβία, Γεωργία, Τουρκία, Βρετανία, ΗΠΑ, Γερμανία, δεν βρήκα τεκμηριωμένα γεγονότα μέσα στις συγκεκριμένες 40 ημέρες. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν έγινε τίποτα. Σημαίνει ότι δεν θα γράψω από μνήμης κάτι που δεν έλεγξα.
ΠΗΓΕΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: Il Fatto Quotidiano, 7/10 · Il Giornale, 19/10 · Axios, 7/10, Βέλγιο · Dazed · Al Jazeera, 15/10, Αλβανία · Democracy Now, 16/10 · PBS, Ινδία · Scroll, η σύλληψη στο αεροδρόμιο · Japan Times, 16/10 · Foreign Policy, 30/7
Γιατί τα κράτη δεν το βλέπουν να έρχεται
Το 2017 η κοινωνιολόγος Ζεϊνέπ Τουφεκτσί έγραψε στο «Twitter and Tear Gas» κάτι που έγινε αξίωμα: τα δικτυωμένα κινήματα κινητοποιούν σε χρόνο ρεκόρ, αλλά δυσκολεύονται να αντέξουν στον χρόνο, να διαπραγματευτούν και να πάρουν αποφάσεις, επειδή δεν έχουν χτίσει τις δομές που απαιτούσε κάποτε η οργάνωση μιας διαδήλωσης. Η Γαλλία του 2026 επιβεβαιώνει το μισό. Στις 8 Οκτωβρίου, στο αποκορύφωμα του μαθητικού κινήματος, συμμετείχε μόλις το 2,57% των μαθητών και πάνω από το 96% των λυκείων λειτουργούσε κανονικά, ενώ η βία στους δρόμους συνεχιζόταν. Το κίνημα μεγάλωσε γρήγορα και ξεφούσκωσε γρήγορα. Το άλλο μισό όμως διαψεύδεται: η σύζευξη με συνδικάτα και κίτρινα γιλέκα στις 17 Οκτωβρίου του έδωσε δεύτερη ζωή, και αυτή τη φορά με «υπεύθυνο σε κάθε συζήτηση». Το κίνημα έμαθε. Δεν βρήκα επικαιροποίηση της θέσης από την ίδια την Τουφεκτσί για το 2025 και το 2026, οπότε αυτή η διόρθωση είναι δική μου ανάγνωση.
Ο Απάρ Γκούπτα, του Internet Freedom Foundation στην Ινδία, πρόσθεσε έναν όρο που βοηθά: «κίνημα content-first». Στην Αραβική Άνοιξη το Facebook και το Twitter ενίσχυαν κάτι που υπήρχε στους δρόμους. Σήμερα το κίνημα γεννιέται ως περιεχόμενο. Στη Γαλλία ένα βίντεο όρισε την ημερομηνία πριν υπάρξει ο παραμικρός οργανωτής. Η οργάνωση ήρθε μετά, για να γεμίσει την ημερομηνία.
Αν τα βάλεις μαζί, καταλαβαίνεις γιατί οι υπηρεσίες ενός κράτους δυσκολεύονται. Δεν υπάρχει αρχηγός να παρακολουθήσεις. Δεν υπάρχει μία πλατφόρμα να διαβάσεις: η ημερομηνία είναι στο TikTok, το ραντεβού στο Snapchat, ο συντονισμός στο Telegram, το σαμποτάζ στο Discord. Οι ομάδες είναι κλειστές και εφήμερες. Και η ταχύτητα είναι άλλης τάξης: δέκα ημέρες από ένα λύκειο σε χίλια. Οι διαδικασίες ενός υπουργείου, από το σημείωμα της περιφερειακής διεύθυνσης μέχρι την απόφαση του υπουργού, μετρούν με την ίδια μονάδα: ημέρες. Το κίνημα και το κράτος έτρεχαν με το ίδιο ρολόι και το κίνημα δεν είχε συσκέψεις.
Η συνολική εικόνα είναι καταγεγραμμένη. Το Carnegie Endowment, στον Global Protest Tracker, μετρούσε στις 9 Σεπτεμβρίου 2026 πάνω από 107 σημαντικές αντικυβερνητικές διαμαρτυρίες σε περισσότερες από 57 χώρες στο τελευταίο δωδεκάμηνο, με 33 ακόμη ενεργές. Το Internazionale θυμίζει ότι η «γενιά Z» μέσα σε έναν χρόνο έριξε την κυβέρνηση του Μπαγκλαντές, έφερε παραίτηση πρωθυπουργού στο Νεπάλ και διάλυση κυβέρνησης στη Μαδαγασκάρη. Η Γαλλία δεν είναι εξαίρεση. Είναι η ευρωπαϊκή εκδοχή ενός μοτίβου.
ΠΗΓΕΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: L’Appel, 8/10, τα ποσοστά συμμετοχής · Foreign Policy, ο όρος content-first · Carnegie Global Protest Tracker · Internazionale, 20/10 · Zeynep Tufekci, «Twitter and Tear Gas», Yale University Press, 2017
Πόσο πιθανό είναι να γίνει κάτι ανάλογο στην Ελλάδα;
Πήρα τους παράγοντες που έκαναν τη διαφορά στη Γαλλία και τους έβαλα δίπλα στα ελληνικά στοιχεία. Εφτά παράγοντες, τρία χρώματα. Δεν είναι πρόβλεψη. Είναι τρόπος να σκεφτείς με τάξη.
Ο πρώτος παράγοντας είναι η εμπιστοσύνη στις ειδήσεις, και εδώ η Ελλάδα είναι στο κόκκινο. Κατά το Digital News Report 2026 του Reuters Institute, η εμπιστοσύνη των Ελλήνων στις ειδήσεις έπεσε στο 18%, το χαμηλότερο ποσοστό ενδεκαετίας, όταν ο παγκόσμιος μέσος όρος είναι 37%. Το 60% αποφεύγει τις ειδήσεις. Το 12% χρησιμοποιεί chatbot για να ενημερωθεί, διπλάσιο από πέρυσι. Όταν ο θεσμικός λόγος δεν πείθει, το viral κάλεσμα δεν έχει ανταγωνιστή.
Ο δεύτερος είναι από πού ενημερώνεται ο κόσμος. Κατά τον Christian Science Monitor, που διάβασε την ίδια έκθεση για την Ελλάδα, το 64% των Ελλήνων ενημερώνεται από τα social media και μόλις το 10% από έντυπα. Παγκοσμίως οι πλατφόρμες είναι η κύρια πηγή ειδήσεων για το 52% των 18 έως 24. Κόκκινο.
Ο τρίτος είναι η ανοιχτή πληγή. Η Γαλλία είχε τις τάξεις των 36 μαθητών. Η Ελλάδα έχει τα Τέμπη. Στις 28 Φεβρουαρίου 2025 βγήκαν περίπου 325.000 άνθρωποι κατά την αστυνομία, μία από τις μεγαλύτερες κινητοποιήσεις στην ιστορία της χώρας, οργανωμένη σε μεγάλο βαθμό από τα κάτω, με το κάλεσμα να ταξιδεύει στα social media. Η επέτειος του 2026 ήταν μικρότερη, με πάνω από 100 συγκεντρώσεις στην Ελλάδα και 25 στο εξωτερικό. Η δίκη ξεκίνησε στις 23 Μαρτίου 2026 στη Λάρισα με 36 κατηγορουμένους, στις 6 Οκτωβρίου έγινε η 37η συνεδρίαση και η τελευταία του έτους έχει οριστεί για τις 16 Δεκεμβρίου. Κάθε κατάθεση γονιού είναι ένα βίντεο που μπορεί να γίνει αφορμή. Δίπλα σε αυτό, τα κενά εκπαιδευτικών: η ΟΛΜΕ μιλά για τουλάχιστον 15.000, η ΔΟΕ για πάνω από 2.500 σε σχολεία και στα κέντρα διάγνωσης και υποστήριξης ΚΕΔΑΣΥ. Κόκκινο.
Ο τέταρτος είναι οι ημερομηνίες-σύμβολα. Η Γαλλία είχε τη 17η Οκτωβρίου, μια ημερομηνία που ένας άγνωστος της έδωσε νόημα. Η Ελλάδα έχει έτοιμες ημερομηνίες: 21 Οκτωβρίου πανεκπαιδευτική απεργία με συγκέντρωση στα Προπύλαια, 17 Νοεμβρίου το Πολυτεχνείο, 28 Φεβρουαρίου τα Τέμπη. Οι έτοιμες ημερομηνίες έχουν και μειονέκτημα: το κράτος τις ξέρει και ετοιμάζεται. Κίτρινο.
Ο πέμπτος είναι ο πυρήνας οργάνωσης των μαθητών. Στη Γαλλία το εθνικό κάλεσμα της 29ης Σεπτεμβρίου το έδωσε ένα μαθητικό συνδικάτο με πρόεδρο και δομή. Στην Ελλάδα δεν υπάρχει αντίστοιχο εθνικό μαθητικό συνδικάτο με τέτοια εμβέλεια: οι καταλήψεις αποφασίζονται από σχολείο σε σχολείο. Στις 19 Οκτωβρίου υπήρχαν 12 καταλήψεις σχολικών συγκροτημάτων στην αρχή της χρονιάς και καμία ενεργή. Η ΕΛ.ΑΣ. μιλά για «περιορισμένες ενδείξεις» μετάδοσης. Πράσινο, για την ώρα.
Ο έκτος είναι η σύγκλιση με τους ενήλικους. Στη Γαλλία το κίνημα απογειώθηκε όταν μπήκαν τα συνδικάτα και τα κίτρινα γιλέκα. Στην Ελλάδα, στις 21 Οκτωβρίου απεργεί η ΔΟΕ και κάνει στάση εργασίας η ΟΛΜΕ, ενώ φοιτητές έστησαν σκηνές στο Σύνταγμα γύρω στις 13 Οκτωβρίου για τα ενοίκια. Τα κομμάτια υπάρχουν. Δεν έχουν ενωθεί. Κίτρινο.
Ο έβδομος είναι ο χρόνος απόκρισης της κυβέρνησης, και αυτός είναι ο παράγοντας που κρίνει τους άλλους έξι. Στη Γαλλία ήταν δέκα ημέρες. Στην Ελλάδα είναι άγνωστος, γιατί δεν έχει δοκιμαστεί σε τέτοιο κίνημα. Αν η Γαλλία διδάσκει κάτι, είναι ότι η δεύτερη γλώσσα χρειάζεται νωρίτερα από την πρώτη. Κίτρινο.
Η εκτίμησή μου: πιθανό, όχι αναπόφευκτο. Τρεις παράγοντες στο κόκκινο, τρεις στο κίτρινο, ένας στο πράσινο. Το έδαφος υπάρχει. Αυτό που λείπει είναι η σπίθα και ο πυρήνας. Στη Γαλλία η σπίθα ήταν μια συνέντευξη μαθητών με 1,5 εκατομμύριο προβολές. Κανείς δεν την προγραμμάτισε.
Δύο λόγια για το νομοσχέδιο που ψηφίζεται στις 22 Οκτωβρίου, επειδή θα το ακούσεις να συνδέεται με αυτή τη συζήτηση. Το νομοσχέδιο απαγορεύει τα social media στους κάτω των 15, χωρίς εξαίρεση ακόμη και με γονική συναίνεση, με επαλήθευση ηλικίας μέσω Gov.gr Wallet και Kids Wallet και εποπτεία από ΕΣΡ και Αρχή Προστασίας Δεδομένων. Ο Άκης Σκέρτσος είπε ότι «μεταφέρουμε την ευθύνη της επαλήθευσης ηλικίας στις πλατφόρμες». Έχω γράψει τη γνώμη μου για το αν θα δουλέψει. Εδώ το σημείο είναι διαφορετικό: ακόμη κι αν δουλέψει τέλεια, δεν αφορά αυτό το άρθρο. Οι μαθητές λυκείου είναι 15 έως 18 και μένουν εκτός ρύθμισης. Και ένα ηλικιακό φίλτρο στην είσοδο της πλατφόρμας δεν βλέπει τι γίνεται μέσα σε μια κλειστή ομάδα Snapchat, Telegram ή Discord δεκαεξάχρονων που έχουν ήδη λογαριασμό. Όποιος παρουσιάσει το όριο των 15 ως απάντηση στο ερώτημα «πώς αποφεύγουμε μια γαλλική φθινοπωρινή κρίση» απαντά σε άλλη ερώτηση.
Υπάρχει και ένα νομικό στοιχείο που αξίζει να ξέρει όποιος κοινοποιεί. Το άρθρο 184 του Ποινικού Κώδικα τιμωρεί όποιον «δημόσια με οποιονδήποτε τρόπο ή μέσω του διαδικτύου προκαλεί ή διεγείρει σε διάπραξη πλημμελήματος ή κακουργήματος» με τρόπο που θέτει σε κίνδυνο τη δημόσια τάξη, με φυλάκιση έως ένα έτος ή χρηματική ποινή. Η νεότερη παράγραφος 5 τιμωρεί με τουλάχιστον τρεις μήνες τη διέγερση σε διατάραξη της ακαδημαϊκής ζωής, «ιδίως μέσω διαδικτύου». Το άρθρο 183 αφορά τη διέγερση σε ανυπακοή και το 189 τη διατάραξη της κοινής ειρήνης. Στη Γαλλία ο δήμαρχος της Σεν-Ντενί παραπέμφθηκε για «πρόκληση σε τέλεση αδικήματος» και ο Νταρμανέν ζήτησε αστική ευθύνη των γονέων για τις ζημιές. Το αν εφαρμόζεται κρίνεται κατά περίπτωση από δικαστήριο, αλλά η διάταξη υπάρχει. Η κοινοποίηση ενός καλέσματος για βία δεν είναι ένα αθώο share.
ΠΗΓΕΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: Reuters Institute, Digital News Report 2026, Ελλάδα · Christian Science Monitor, 20/7/2026 · iMEdD Lab για το DNR 2026 · Neos Kosmos, 1/3/2025, Τέμπη · Keep Talking Greece, 28/2/2026 · Greek Reporter, έναρξη δίκης · Hellasjournal, 19/10, η δίκη · To Vima, 19/10, καταλήψεις και ΕΛ.ΑΣ. · Newsbomb, απεργία 21/10 · in.gr, το νομοσχέδιο · Ποινικός Κώδικας, άρθρο 184
Τι μπορείς να κάνεις εσύ, πριν κοινοποιήσεις
Ο πολίτης δεν μπορεί να ελέγξει ούτε τον αλγόριθμο ούτε το υπουργείο. Μπορεί να ελέγξει τι περνάει από τα δικά του χέρια. Πέντε έλεγχοι, που βγαίνουν από τον τρόπο που δούλεψαν οι ελεγκτές του RFI και του AFP τον Οκτώβριο.
Πρώτον, ποιος το υπογράφει. Στη Γαλλία τα αυθεντικά καλέσματα είχαν όνομα: ένα συνδικάτο, ένα συγκεκριμένο σχολείο, γνωστά πρόσωπα των κίτρινων γιλέκων. Το σημείωμα της DRPP κατέγραψε και καλέσματα για αυτοσχέδια όπλα. Κάλεσμα χωρίς ταυτότητα που ζητά «μολότοφ» ή «φωτιά στο σχολείο» χτυπάει καμπανάκι, είτε το έγραψε προβοκάτορας είτε ένας θυμωμένος δεκαεξάχρονος.
Δεύτερον, πότε άνοιξε ο λογαριασμός και τι ανέβαζε πριν. Το RFI ξεχώρισε τους λογαριασμούς που «στοχεύουν συστηματικά» μια χώρα από τους υπόλοιπους. Ένας λογαριασμός δύο εβδομάδων που ανεβάζει μόνο Γαλλία, από άλλη χώρα, λέει κάτι.
Τρίτον, είναι το βίντεο σημερινό. Αντίστροφη αναζήτηση εικόνας σε ένα καρέ. Έτσι βγήκε ότι το κλιπ με τα 9 εκατομμύρια προβολές ήταν του 2022. Κοίτα τον καιρό, τα ρούχα, τις πινακίδες, το φως.
Τέταρτον, ποιοι το σπρώχνουν. Όταν 15 λογαριασμοί φτάνουν 1,4 εκατομμύρια αλληλεπιδράσεις, δεν αποδεικνύεται στημένη εκστρατεία, αλλά δικαιολογείται δεύτερη ματιά.
Πέμπτον, τι λένε οι ελεγκτές. Ellinika Hoaxes, το AFP Factuel, τα δίκτυα ελέγχου γεγονότων EDMO και MedDMO. Η σιωπή τους δεν αποδεικνύει τίποτα, ούτε ότι είναι αληθινό ούτε ότι είναι ψεύτικο· η διάψευσή τους αποδεικνύει.
Αν πας στη διαδήλωση, υπάρχει και η άλλη πλευρά: τι βλέπουν οι άλλοι από εσένα. Γαλλίδα δικηγόρος συμβούλεψε τους μαθητές να διαγράψουν το Snapchat και το Instagram από το κινητό πριν βγουν, επειδή οι αναρτήσεις χρησιμοποιήθηκαν για ταυτοποιήσεις. Δεν χρειάζεται να φτάσεις εκεί. Οι βασικοί κανόνες, όπως τους γράφουν εδώ και χρόνια οι οδηγοί των οργανώσεων ψηφιακών δικαιωμάτων EFF και Access Now και της Διεθνούς Αμνηστίας: απενεργοποίησε τον εντοπισμό θέσης, μίλα σε κρυπτογραφημένες εφαρμογές, ξεκλείδωμα με κωδικό και όχι με δακτυλικό αποτύπωμα ή πρόσωπο, και πριν ανεβάσεις βίντεο θόλωσε τα πρόσωπα των άλλων. Το βίντεο που ανεβάζεις για να αποδείξεις την αστυνομική βία είναι το ίδιο βίντεο που θα χρησιμοποιηθεί για να αναγνωριστεί ο διπλανός σου.
ΠΗΓΕΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: RFI, η μέθοδος ελέγχου · Le JDD, τα καλέσματα για όπλα · TF1 μέσω titrespresse, η συμβουλή της δικηγόρου · Ellinika Hoaxes · EDMO · EFF, Surveillance Self-Defense · Access Now
Το ρολόι
Αν κρατήσεις ένα πράγμα από αυτό το κείμενο, ας είναι ο αριθμός δέκα. Δέκα ημέρες πέρασαν στη Γαλλία από τότε που το μπλόκο άρχισε να εξαπλώνεται μέχρι το πρώτο μέτρο. Σε αυτές τις δέκα ημέρες δεν χρειάστηκε κανένας ξένος, κανένα κόμμα, κανένας αρχηγός. Χρειάστηκαν ένα κινητό ανά μαθητή και μια διοίκηση που διάβαζε τα σημειώματά της με τον ρυθμό που τα διάβαζε πάντα.
Τα social media δεν δημιούργησαν την οργή για τις τάξεις των 36 μαθητών. Της έδωσαν ρολόι. Και το ρολόι του κινήματος πάει πιο γρήγορα από το ρολόι του κράτους, σε κάθε χώρα, μέχρι το κράτος να αποφασίσει να αλλάξει ρυθμό στον τρόπο που ακούει, όχι μόνο στον τρόπο που επιτηρεί.
Το ερώτημα για την Ελλάδα δεν είναι αν θα υπάρξει κάποτε ένα βίντεο με 1,5 εκατομμύριο προβολές. Κάποιο θα υπάρξει. Το ερώτημα είναι τι θα έχει γίνει τη δέκατη μέρα.
Ο Κωνσταντίνος Κορίκης είναι σύμβουλος επικοινωνίας και ψηφιακής στρατηγικής, εκπαιδευτής σε θέματα τεχνητής νοημοσύνης (korikis.com). Τα στοιχεία του άρθρου συγκεντρώθηκαν έως τις 20 Οκτωβρίου 2026· όπου οι πηγές διαφωνούν, αναφέρονται και οι δύο αριθμοί.
